Op wereldniveau gebeurt het op twee manieren. De ITU, een VN-organisatie van landen, deelt frequenties toe aan diensten[1]. Daarover beslissen ruwweg 200 landen die elke drie à vier jaar bijeenkomen op de wereldradioconferentie[2]. Daarnaast publiceren wetenschappelijke en technische organisaties richtlijnen en normen. ICNIRP geeft richtlijnen voor straling, waarop de limieten rusten[3]. De WHO-tak IARC deelde radiofrequente straling in 2011 in als mogelijk kankerverwekkend[4]. De IEEE schreef de norm die wifi tot sensor maakt[5], en 3GPP schrijft normen voor mobiele netwerken.
In Europa verdelen de EU en de CEPT de frequenties onderling[6]. De Raad van de EU vroeg lidstaten al in 1999 de blootstelling van het publiek aan elektromagnetische velden te beperken[7]. De EU maakt daarnaast wetten die voor alle lidstaten gelden, zoals de AI-verordening. Het toezicht daarop moet grotendeels nationaal worden geregeld[8], behalve voor algemene AI-modellen, die het AI Office van de Commissie handhaaft[9].
Het ministerie van Economische Zaken is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de wereldradioconferentie, en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) behartigt de Nederlandse belangen[2]. De inhoud bereidt een commissie voor met ministeries, bedrijven en andere gebruikers van frequenties[10]. Nederland hanteert de ICNIRP-limieten voor straling van antennes[11]. Voor de AI-verordening stelt het kabinet voor dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de RDI het toezicht coördineren[12].
Gemeenten bepalen zelf hun ruimtelijk beleid voor antennes hoger dan 5 meter[13], en de toelatingsregels van het omgevingsplan borgen dat de limieten niet worden overschreden[14]. Voor antennes lager dan 5 meter is vrijwel nooit een omgevingsvergunning nodig[15]; wat dat betekent voor de kleine antennes van 6G staat bij Masten & dekking. Een gemeente kan ook zelf nieuwe techniek inzetten: Heerlen test PULSE-TWIN, een Social Digital Twin die realtime veiligheids- en sociale data combineert en met AI patronen herkent en uitkomsten voorspelt[16]. De pilot loopt tot voorjaar 2029[17]. Volgens de VNG zijn beleidsontwikkeling, burgerparticipatie en verantwoording de belangrijkste toepassingen van digital twins in de visie Zicht op Nederland[18].
Frequenties voor 6G. De ITU deelt ze toe en de lidstaten vertalen dat naar nationale plannen[1]. In Nederland bereidt het ministerie van Economische Zaken de wereldradioconferentie voor[2].
Straling van antennes. ICNIRP geeft de richtlijnen, Nederland hanteert de limieten[11] en het omgevingsplan van de gemeente borgt ze[14].
AI. De EU stelt de regels, Nederland regelt het toezicht grotendeels zelf[8]. Het kabinet stelt voor dat bestaande toezichthouders toezicht houden op hun eigen domein, met de AP en de RDI als coördinatoren. Dat is een voorstel[12].
Volgens de RDI worden frequenties wereldwijd binnen de ITU aan diensten toebedeeld, en vertalen de lidstaten die afspraken naar nationale frequentiebandplannen.
«Op wereldwijd niveau worden frequenties aan bepaalde diensten toebedeeld. Dit gebeurt binnen de International Telecommunication Union (ITU). De afspraken worden door de lidstaten vertaald naar nationale frequentiebandplannen.»
Op Europees niveau maken de EU en de CEPT, de Europese organisatie van post- en telecomadministraties, afspraken over de verdeling van frequenties.
«Op Europees niveau maken de Europese Unie (EU) en de European Conference of Post and Telecommunications Administrations (CEPT) afspraken over de verdeling van frequenties.»
Elke drie à vier jaar komen ruwweg 200 landen bijeen om afspraken te maken over de bestemming van radiofrequenties. De RDI behartigt de Nederlandse belangen; het ministerie van Economische Zaken is verantwoordelijk voor de voorbereiding.
«Elke 3 à 4 jaar komen ruwweg 200 landen bijeen om afspraken te maken over de bestemming van radiofrequenties. De RDI behartigt de Nederlandse belangen. De voorbereiding valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Economische Zaken.»
Raadsaanbeveling 1999/519/EG van 12 juli 1999 vraagt lidstaten de blootstelling van het publiek aan elektromagnetische velden te beperken. De tekst definieert EMF als statische velden, extreem lage frequenties en radiofrequentie inclusief microgolven, in het interval 0 hertz tot 300 gigahertz. Net als ICNIRP 2020 stopt die bovengrens bij 0,3 terahertz. Een aanbeveling aan lidstaten, geen verordening en geen THz-norm boven 300 gigahertz.
«For the purposes of this recommendation, the term electromagnetic fields (EMF) includes static fields, extremely low frequency (ELF) fields and radiofrequency (RF) fields, including microwaves, encompassing the frequency range of 0 Hz to 300 GHz.»
Volgens het Informatiepunt Leefomgeving hanteert Nederland de blootstellingslimieten van ICNIRP voor elektromagnetische straling van antennes.
«Nederland hanteert de blootstellingslimieten van de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP).»
Gemeenten zijn autonoom in het bepalen van hun ruimtelijk beleid voor antennes hoger dan 5 meter. Dat doen ze via een nota, afwijkingenbeleid of het omgevingsplan.
«Gemeenten zijn autonoom in het bepalen van hun ruimtelijk beleid voor het plaatsen van antennes hoger dan 5 meter.»
Volgens het Informatiepunt Leefomgeving is voor antennes lager dan 5 meter vrijwel nooit een omgevingsvergunning nodig.
«Voor antennes lager dan 5 meter is vrijwel nooit een omgevingsvergunning nodig.»
De toelatingsregels van het omgevingsplan van de gemeente borgen volgens het Informatiepunt Leefomgeving dat de blootstellingslimieten niet worden overschreden.
«De toelatingsregels van het omgevingsplan borgen dat de blootstellingslimieten niet worden overschreden.»
De European Urban Initiative beschrijft PULSE-TWIN als een Social Digital Twin die realtime veiligheids- en sociale data van officiële bronnen, frontliners én burgers combineert, met AI om patronen te herkennen en uitkomsten te voorspellen — als pilot in Heerlen, niet als bewezen massasurveillance.
«a Social Digital Twin that integrates real-time security and social data from official sources, frontline professionals and citizens – using AI technology to recognise patterns and predict outcomes.»
Volgens de VNG-position paper zijn digital twins in de visie Zicht op Nederland een instrument voor de waardeketen; belangrijkste toepassingen zijn beleidsontwikkeling, burgerparticipatie en verantwoording.
«In de visie Zicht op Nederland zijn digital twins een belangrijk instrument voor het versterken van de waardeketen. Beleidsontwikkeling, burgerparticipatie en verantwoording zijn daarbij de belangrijkste toepassingen.»
Volgens het kabinet moet het toezicht op de naleving van de AI-verordening grotendeels nationaal worden geregeld; daarom is een uitvoeringswet in voorbereiding.
«Het toezicht op de naleving van deze regels moet grotendeels nationaal worden geregeld.»
Het kabinet stelt voor dat bestaande toezichthouders binnen hun eigen domein toezicht houden op AI. De Autoriteit Persoonsgegevens en de RDI krijgen daarbij een coördinerende rol. Het is een voorstel: de consultatie liep tot en met 1 juni 2026.
«De Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) krijgen een coördinerende rol binnen dit voorgenomen toezichtstelsel.»
Het kabinet en de ministeries. Het ministerie van Economische Zaken is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de wereldradioconferentie; het kabinet werkt aan nationaal toezicht op de AI-verordening.
De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Behartigt de Nederlandse belangen op de wereldradioconferentie en krijgt, volgens het kabinetsvoorstel, samen met de Autoriteit Persoonsgegevens een coördinerende rol bij het toezicht op de AI-verordening.
Samen de wetgever van de EU. De AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689, is van 13 juni 2024.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Schreef in 2024 de position paper Digital twins op weg naar gemeenten.