6G Matrix

Contant verdwijnt

Als een centrale bank bepaalt welk geld nog geld is, komen mensen niet bij hun eigen geld.

6GIoTIoBNanoAI TwinStaatMilitairIndustrieKapitaalBurger
Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEKWie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTORENWaartoe?5 DOSSIERS · CONTROL
Casus

In oktober 2022 kondigde de Nigeriaanse centrale bank nieuwe biljetten aan. De oude zouden na 31 januari 2023 geen wettig betaalmiddel meer zijn[1]. Per 9 januari 2023 mocht je nog maar 100.000 naira per week opnemen, volgens de herziene regels van 6 december 2022[2]. Dat in een land waar contant tot dan toe 90 procent van de betalingen was[3].

Een ngo schreef dat mensen niet meer bij hun geld konden en dat elektronisch bankieren wegviel[4]. Op 16 februari 2023 zei president Buhari dat malafide bankmedewerkers burgers obstakels in de weg legden bij de uitvoering, en dat hij hun "onbedoelde uitkomsten" betreurde[5]. Volgens verslagen verklaarde het Hooggerechtshof het beleid op 3 maart ongeldig, omdat het zonder overleg was ingevoerd[6].

Hoe het werkt

In Nigeria bepaalde een regel van de centrale bank wat nog geld was en hoeveel je ervan mocht opnemen. De oude biljetten verloren hun status, de opname werd begrensd, en wie geen toegang had tot een bank of een app, stond met lege handen. Contant geld werkt ook zonder netwerk of stroom, zoals bij de Spaanse stroomuitval bleek[7].

Wat 6G en AI toevoegen

Dat het verdwijnen van contant met 6G of AI te maken heeft, is geen vastgesteld feit. Wat wel vaststaat: wie alleen nog digitaal kan betalen, hangt af van stroom, netwerk en de beheerder van het systeem, zoals Spanje in april 2025 liet zien[7]. De ECB wil in 2029 klaar zijn voor de digitale euro, met een maximumbedrag per persoon en een variant zonder verbinding[8][9][10]. Programmeerbaar geld sluit ze uit[11]; daarover meer onder programmeerbaar geld. Of een model later bepaalt wie wat mag betalen, is een mogelijkheid en geen plan.

Bewijs · 6
01 · FEIT

In Nigeria kon je nog maar 100.000 naira per week opnemen

Op 6 december 2022 maakte de CBN bekend dat per 9 januari 2023 de contante opnames per week beperkt werden tot 100.000 naira voor personen en 500.000 voor bedrijven. Volgens het PLAC stelden Senaat en Huis vragen. De bron is een samenvatting van een juridisch adviescentrum; de circulaire zelf is niet geopend en later herzien (niet geopend).

«The revised withdrawal limits peg the amount of cash that can be withdrawn per week at N100,000 for individuals and N500,000 for corporate organisations.»
02 · FEIT

Mensen kwamen niet bij hun geld en elektronisch bankieren viel uit

Het Nigeriaanse juridische adviescentrum PLAC schreef in maart 2023 dat mensen na de eerste deadline van 31 januari hun geld niet bij de bank konden opnemen en dat elektronisch bankieren wegviel. Dit is een beschrijving door een ngo, geen vaststelling van een rechter.

«Nigerians have faced untold hardship occasioned by inability to withdraw their money from the banks and the collapse of electronic banking platforms, following the initial deadline of January 31, for the use of old versions of the re-designed naira notes.»
03 · FEIT

De president sprak zelf van onbedoelde uitkomsten

In een toespraak op 16 februari 2023 zei president Buhari dat bankmedewerkers de Nigerianen obstakels in de weg hadden gelegd, en hij betuigde medeleven met de ‘onbedoelde uitkomsten’ van het beleid. Het is de eigen erkenning van de regering dat het beleid mensen schade deed. Bron is de volledige tekst op een nieuwssite; de tekst op statehouse.gov.ng is niet geopend.

«I am not unaware of the obstacles placed on the path of innocent Nigerians by unscrupulous officials in the banking industry, entrusted with the process of implementation of the new monetary policy. I am deeply pained and sincerely sympathise with you all, over these unintended outcomes.»
04 · FEIT

Terwijl contant schaars was, nam het eNaira-gebruik met 63% toe

Volgens Bloomberg (via Kitco, maart 2023) nam het bedrag aan eNaira-betalingen met 63 procent toe, tot ruim 22 miljard naira, terwijl contant tot dan toe 90 procent van de betalingen was. Het is een verband dat de pers legt; het hof ging niet over de eNaira.

«The lack of available cash, in a country where physical notes previously accounted for 90% of all transactions, has led to a 63% increase in the value of eNaira transactions this year, with more than 22 billion naira ($47.7 million) processed so far.»
05 · FEIT

In Nederland is contant opnemen en storten moeilijker geworden

Het kabinet stelt vast dat het aantal geldautomaten en hun openingstijden zijn teruggelopen (kostenbesparing en veiligheid tegen plofkraken). Het gevolg: het is moeilijker geworden contant geld op te nemen of te storten.

«Hoewel de onderliggende redenen verschillend zijn, is het resultaat hetzelfde, namelijk dat het hierdoor minder makkelijk geworden is om contant geld op te nemen of af te storten.»
Grens en tegengeluid

Nigeria is geen bewezen plan om contant te verdringen: de bank noemde vervalsing als doel[12]. Het hof verklaarde het beleid ongeldig omdat het zonder overleg en buiten de grondwettelijke weg was ingevoerd[6]; volgens een ngo ging het ook over grondrechten[13].

In Nederland en Europa is geen schade vastgesteld, wel een risico. Het kabinet beschrijft een keten: storten wordt lastiger, winkels accepteren minder contant, het gebruik daalt, de kosten per betaling stijgen en contant wordt minder bereikbaar[14]. De Wet chartaal betalingsverkeer (Eerste Kamer, 19 mei 2026) heeft nog geen inwerkingtreding bij koninklijk besluit[15]. Ruwe schatting: 1,3 tot 1,5 miljoen mensen hangen van contant af[16].

Het Hof van Justitie: contant mag niet worden geweigerd bij het betalen van een schuld[17]. Zweden dwingt sinds juli 2026 contant af, met uitzonderingen, bij bemande kassa's[18].

07 · FEIT

Het hof verklaarde het beleid ongeldig, om procedure en overleg

Op 3 maart 2023 verklaarde het Nigeriaanse Hooggerechtshof in een zaak van de deelstaten Kaduna, Kogi en Zamfara (later 16 deelstaten) het herontwerpbeleid ongeldig, omdat het zonder overleg en zonder grondwettelijke weg was ingevoerd. Bron is een krantenverslag; de uitspraak zelf is niet geopend.

«The Supreme Court declared the Naira redesign policy invalid on the grounds that it was not done with due consultation and in line with constitutional provisions.»
08 · FEIT

Het Europese Hof: contant beperken mag, afschaffen niet

Het Hof liet toe dat een lidstaat contant betalen van een wettelijke verplichting uitsluit, maar alleen als dat contant als regel niet feitelijk afschaft, om redenen van algemeen belang gebeurt, passend is en niet verder gaat dan nodig, doordat andere wettelijke betaalmiddelen beschikbaar zijn. Dat is de grens die de rechter trok.

«(ii) that it does not lead, in law or in fact, to abolition of those banknotes, in particular by calling into question the possibility, as a general rule, of discharging a payment obligation in cash; (iii) that it has been adopted for reasons of public interest; (iv) that the limitation on payments in cash which the legislation entails is appropriate for attaining the public interest objective pursued; and (v) that it does not go beyond what is necessary in order to achieve that objective, in that other lawful means of discharging the payment obligation are available.»
09 · IN ONTWIKKELING

De Raad wil dat winkels contant niet mogen weigeren

De Raad van de EU legde op 19 december 2025 zijn onderhandelingspositie vast over de verordening over euro-contant als wettig betaalmiddel (Commissievoorstel van juni 2023). Winkeliers en dienstverleners mogen contant niet weigeren, behalve bij onder meer onbemande verkooppunten en verkoop op afstand. Dit is een onderhandelingspositie, geen geldende wet.

«In its position, the Council indicates its wish to effectively ban non-acceptance of cash by retailers or service providers with a few exceptions, notably for payments for goods or services purchased at a distance, including online, and unmanned points of sale.»
11 · FEIT

Zweden verplicht voedselwinkels en apotheken contant aan te nemen

Op 27 mei 2026 nam de Zweedse Riksdag een wet aan die levensmiddelenwinkels en apotheken (met uitzonderingen, bij bemande kassa’s) verplicht contant te accepteren; banken moeten stortplekken bieden. Inwerkingtreding 1 juli 2026.

«Food shops and chemists shall, with certain exceptions, be obliged to accept cash at physical points of sale with manned checkouts.»
12 · IN ONTWIKKELING

De ECB zegt dat de digitale euro contant aanvult, niet vervangt

In de FAQ van de ECB (bijgewerkt 17 augustus 2026) staat dat de digitale euro contant aanvult, niet vervangt, en dat contant wettig betaalmiddel blijft. Dat is het tegengeluid van de centrale bank; het is een voornemen, de digitale euro is nog niet uitgegeven.

«No. The digital euro would complement cash, not replace it. The digital euro would exist alongside cash in response to people’s growing preference to pay digitally in a fast and secure way. Cash would continue to be legal tender, and it would remain in co-existence with the digital euro and any private electronic means of payment currently in use.»
Wie zit erachter · 3
Bronnen bij de tekst
  1. 01CBN: op 31 januari 2023 geen wettig betaalmiddel meerNairametrics, Just in: CBN set to redesign N200, N500, N1000 notes (26 October 2022)
  2. 02CBN: contant opnemen aan banden, 100.000 naira per weekPLAC (Policy and Legal Advocacy Centre), NASS Reacts to CBN Cash Withdrawal Policy (9 December 2022)
  3. 03Bloomberg: tekort aan contant duwt gebruik van de eNaira opKitco News, National cash shortage forces Nigerians to use the eNaira for payments (22 March 2023)
  4. 04PLAC: mensen konden hun geld niet opnemenPLAC (Policy and Legal Advocacy Centre), Supreme Court Judgment Delves into Naira Monetary Policy (9 March 2023)
  5. 05Buhari: ‘diep getroffen’ door de onbedoelde gevolgenBrands Purng (volledige tekst van de toespraak), Full text of President Buhari’s national broadcast, 16 February 2023
  6. 06Hooggerechtshof: het herontwerpbeleid is ongeldigThisDay, S’Court Declares Old Naira Notes Valid Till December 31 (4 March 2023)
  7. 07Spanje 2025: bij de stroomstoring viel elektronisch betalen wegBanco de España, How do we pay when the power goes out? Spain’s blackout experience (blog, 27 April 2026)
  8. 08Digitale euro, bouwjaar 2029ECB, FAQs on the digital euro (2026)
  9. 09ECB: limited amount digital euro per accountECB, FAQs on the digital euro (2026)
  10. 10ECB: digitale euro online én offlineECB, FAQs on the digital euro (2026)
  11. 11ECB: digitale euro nooit programmeerbaar geldECB / Eurosystem, Progress on the investigation phase of a digital euro – third report (2023)
  12. 12CBN: biljetten herontworpen om vervalsingNairametrics, Just in: CBN set to redesign N200, N500, N1000 notes (26 October 2022)
  13. 13Hooggerechtshof: beleid belemmerde de grondrechtenPLAC (Policy and Legal Advocacy Centre), Supreme Court Judgment Delves into Naira Monetary Policy (9 March 2023)
  14. 14Memorie van toelichting: een vicieuze cirkel rond contantTweede Kamer / Officiële Bekendmakingen, MvT Wet chartaal betalingsverkeer, 36 711, nr. 3 (2025)
  15. 15Eerste Kamer neemt de Wet chartaal betalingsverkeer aanEerste Kamer, Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.711 (stand mei 2026)
  16. 16Schatting: 1,3 tot 1,5 miljoen Nederlanders zijn afhankelijk van contantTweede Kamer / Officiële Bekendmakingen, MvT Wet chartaal betalingsverkeer, 36 711, nr. 3 (2025)
  17. 17Hof van Justitie: wettig betaalmiddel kan in het algemeen niet worden geweigerdHof van Justitie van de EU, HvJ EU, Dietrich en Häring tegen Hessischer Rundfunk (2021)
  18. 18Zweden: winkels en apotheken moeten contant accepterenSveriges riksdag, The possibility to use cash to be improved (FiU39), 27 May 2026
Volgend dossier
Surveillance

Platforms mogen privéberichten scannen op misbruikbeelden. Waar je rijdt wordt vastgelegd, en het netwerk kan meten als je geen telefoon bij je hebt. De politie gebruikt zulke gegevens om risico's te voorspellen. Voor de staat zelf gelden vaak andere regels.

Lees verder →
↑ Terug naar Digitaal geld