6G Matrix

Programmeerbaar geld

Je geld is van jou, tot iemand er een regel in zet.

6GIoTIoBNanoAI TwinStaatMilitairIndustrieKapitaalBurger
Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEKWie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTORENWaartoe?5 DOSSIERS · CONTROL
Casus

In Australië kregen mensen met een uitkering vanaf 2016 een betaalkaart met regels erin. In de proefregio's ging standaard 80 procent van de uitkering naar een afgeschermde rekening[1]. Met de kaart kon je geen contant geld opnemen, en geen alcohol of gokken betalen[2]. Het was je eigen uitkering, maar een ander bepaalde waaraan je die mocht uitgeven.

De Australische rekenkamer concludeerde in juni 2022 dat niet was aangetoond dat de kaart zijn doel haalde[3]. Het parlement schafte hem nog dat jaar af[4].

Hoe het werkt

Geld wordt een rekening met voorwaarden: waar je mag betalen, waarvoor en hoeveel. De regel zit in het betaalsysteem zelf, dus de winkel hoeft niets te controleren: de betaling gaat gewoon niet door. Wie de regels zet, kan ook het hele tegoed stilzetten, zoals Canada in 2022 deed met de rekeningen van demonstranten[5]. Hoeveel rekeningen dat waren, staat bij Op afstand uitgezet.

Wat 6G en AI toevoegen

De Australische kaart was een aparte kaart voor een aparte groep. Met digitaal geld van de centrale bank kan zo'n regel in het geld zelf komen. Agustín Carstens, toen topman van de BIS, de bank van de centrale banken, zei het in 2020 zo: de centrale bank krijgt absolute controle over de regels, en de techniek om ze af te dwingen[6].

De Europese Centrale Bank wil in 2029 klaar zijn voor de digitale euro[7]. Daarin zit al één vaste regel: je mag er maar een beperkt bedrag van aanhouden[8]. Als elke betaling digitaal is en elk toestel altijd verbonden, kan een regel per persoon en per moment worden ingesteld, en kan een model bepalen wie welke regel krijgt. Dat is nu een mogelijkheid, geen plan.

Bewijs · 6
01 · FEIT

Standaard 80 procent van de uitkering ging op slot

Bij de Australische Cashless Debit Card, vanaf 2016 in proefregio's ingevoerd, ging standaard 80 procent van een uitkering naar een afgeschermde rekening met een betaalkaart. Dat geld was alleen te besteden aan 'essentiële goederen en diensten'; lokale panels konden het percentage verlagen. Dat beschrijft de Australische rekenkamer (ANAO) in haar rapport van juli 2018.

«A default rate of 80 per cent of a recipient’s income support payment will be quarantined in a restricted account, linked to the CDC. The quarantined amount was available to purchase essential goods and services only.»
02 · FEIT

Met de kaart geen contant geld, geen drank en geen gokken

Een deel van de uitkering kwam op een afgeschermde rekening, alleen bereikbaar met de Cashless Debit Card. Met die kaart kon je geen contant geld opnemen en geen alcohol, gokken of 'cash-achtige' producten kopen. Zo vat de Australische rekenkamer de regeling samen in haar rapport van juni 2022.

«Under the CDC program, a portion of a participant’s income support payment is allocated to a restricted bank account, accessed by a debit card (the CDC). The CDC does not allow cash withdrawals; or purchase of alcohol, gambling or cash-like products.»
03 · FEIT

De opvolger is voor sommige groepen verplicht

Sinds 4 september 2023 bestaat in Australië 'enhanced Income Management', de opvolger van de kaart. Voor de oude kaartregio's is die vrijwillig, maar de regeling kent ook verplichte maatregelen voor bepaalde groepen, onder wie langdurige uitkeringsontvangers en jongeren, in de gebieden waar al inkomensbeheer gold.

«compulsory measures (Long Term Welfare Payment Recipient, Disengaged Youth and Vulnerable Welfare Payment Recipient (VWPR) measures)»
04 · FEIT

Canada liet banken tegoeden bevriezen, zonder rechter

Onder de Canadese noodwet (Emergency Economic Measures Order, 15 februari 2022) moesten banken en andere financiële instellingen direct stoppen met elke transactie met bezit van 'aangewezen personen', waar ter wereld ook, zonder bevel van een rechter.

«Any entity set out in section 3 must, upon the coming into force of this Order, cease (a) dealing in any property, wherever situated, that is owned, held or controlled, directly or indirectly, by a designated person or by a person acting on behalf of or at the direction of that designated person;»
05 · FEIT

Topbankier: de centrale bank krijgt absolute controle over de regels

Agustín Carstens, toen topman van de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), zei op 19 oktober 2020 dat bij digitaal centralebankgeld de centrale bank absolute controle krijgt over de regels voor het gebruik ervan, en de technologie om die af te dwingen. Het is een uitspraak over wat kan, geen bewijs dat het al gebeurt.

«The key difference with the CBDC is that the central bank will have absolute control on the rules and regulations that will determine the use of that expression of central bank liability. And also, we will have the technology to enforce that.»
06 · FEIT

In de digitale euro zit al één vaste regel: een maximumbedrag

Volgens de ECB zou je maar een beperkt bedrag aan digitale euro's op je rekening mogen hebben. Zo wil de bank voorkomen dat mensen in een crisis massaal hun spaargeld bij de banken weghalen.

«Users would only be able to hold a limited amount of digital euro in their account. This would prevent excessive outflows of bank deposits and help preserve the stability of our financial system, even in times of crisis.»
Grens en tegengeluid

De ECB sluit precies het Australische mechanisme uit. Geld dat alleen voor bepaalde dingen, in een bepaalde periode of op een bepaalde plek mag worden uitgegeven, is voor de digitale euro "vooraf uitgesloten". Wel kunnen banken betalingen aanbieden die automatisch gaan als aan vooraf ingestelde voorwaarden is voldaan[9]. Contant geld blijft volgens de ECB bestaan[7].

In Australië was het doel mensen te helpen met hun geld[10]. Een nieuwe regering kondigde de afschaffing aan, een dag na het rapport van de rekenkamer[11]. De regel verdween niet helemaal: in de oude regio's kun je vrijwillig over op een opvolger, maar die kent ook verplichte maatregelen voor sommige groepen[12].

In Canada oordeelde het hof van beroep in januari 2026 dat de inzet van de noodwet onredelijk was. Banken moesten bezit melden zonder bevel van een rechter, en dat schond de grondrechten[13].

07 · FEIT

De ECB: programmeerbaar geld is vooraf uitgesloten

Volgens de ECB (voortgangsrapport, april 2023) wordt de digitale euro nooit programmeerbaar geld: geld dat alleen voor bepaalde goederen of diensten, of alleen in een bepaalde periode of op een bepaalde plek mag worden uitgegeven. Dat is 'vooraf uitgesloten', nu en in de toekomst. Wel kunnen banken betalingen aanbieden die automatisch gaan als aan vooraf ingestelde voorwaarden is voldaan.

«Conditional payments should not be mistaken for programmable money, which has been excluded ex ante for use cases now and in the future. Programmable money would entail units of digital euro being used only to buy specific types of goods and/or services, or to buy them only within a certain period/geography.»
08 · FEIT

De rekenkamer: niet aangetoond dat de kaart zijn doel haalde

De Australische rekenkamer (ANAO) concludeerde op 2 juni 2022 dat het ministerie van Sociale Zaken de regeling bestuurlijk grotendeels goed uitvoerde, maar niet had aangetoond dat de Cashless Debit Card zijn doelen haalde. Een tweede evaluatie kwam laat en werd niet onafhankelijk getoetst.

«DSS’ administrative oversight of the CDC program is largely effective, however DSS has not demonstrated that the CDC program is meeting its intended objectives.»
09 · FEIT

Het Canadese hof: de noodwet was onredelijk

Het Federal Court of Appeal bevestigde op 16 januari 2026 dat de Canadese regering de noodwet in februari 2022 ten onrechte inzette tegen de blokkades en het konvooi. De economische maatregel verplichtte banken bezit te melden dat ze 'reden hadden' toe te schrijven aan een aangewezen persoon, zonder bevel van een rechter. Dat schond volgens het hof het recht op bescherming tegen onredelijke doorzoeking.

«While the government had a pressing and substantial objective in enacting the Economic Order, its implementation was ad hoc and fraught with confusion, requiring financial institutions to disclose the existence of property they had “reason to believe” was owned, held or controlled by a “designated person”, without a warrant or specific procedures.»
Wie zit erachter · 3
Stemmen
01 · STEM

Catherine Austin Fitts

Solari Report · ex Assistant Secretary HUD · Dillon Read

«Their digital control system requires a 100% digital system. And that's why the first and most important thing we can do is walk back the digital systems and not let it go 100% digital.»
Bronnen bij de tekst
  1. 01Tot 80 procent van de uitkering ging op een kaart met regelsAustralian National Audit Office, The Implementation and Performance of the Cashless Debit Card Trial (2018)
  2. 02De kaart weigerde contant geld, alcohol en gokkenAustralian National Audit Office, Cashless Debit Card Trial — Follow-on (2022)
  3. 03Rekenkamer: niet aangetoond dat de kaart zijn doel haaldeAustralian National Audit Office, Cashless Debit Card Trial — Follow-on (2022)
  4. 04Het parlement schafte de kaart afDepartment of Social Services (Australië), Response to Senate Committee (Repeal of Cashless Debit Card) (2023)
  5. 05Canada 2022: banken moeten cease dealingCanada Gazette, Emergency Economic Measures Order: SOR/2022-22
  6. 06Carstens: absolute control op CBDC-regelsIMF, Cross-Border Payments — A Vision for the Future (2020)
  7. 07Digitale euro, bouwjaar 2029ECB, FAQs on the digital euro (2026)
  8. 08ECB: limited amount digital euro per accountECB, FAQs on the digital euro (2026)
  9. 09ECB: digitale euro nooit programmeerbaar geldECB / Eurosystem, Progress on the investigation phase of a digital euro – third report (2023)
  10. 10Het doel: mensen helpen met hun geldAustralian National Audit Office, Cashless Debit Card Trial — Follow-on (2022)
  11. 11De nieuwe minister: meer dan 170 miljoen dollar aan de kaartMinister for Social Services (Australië), Abolishing the Cashless Debit Card (2022)
  12. 12De opvolger is voor sommige groepen verplichtDepartment of Social Services (Australië), Changes to income management legislation (2023)
  13. 13Banken moesten tegoeden melden zonder rechter: het hof zegt neeFederal Court of Appeal (Canada), 2026 FCA 6 (noodwet), samenvatting
Volgend onderwerp
Contant verdwijnt

Als een centrale bank bepaalt welk geld nog geld is, komen mensen niet bij hun eigen geld.

Lees verder →

Lees ook

↑ Terug naar Digitaal geld