Platforms & verkiezingen

Een verkiezing werd ongeldig verklaard, mede om wat er op TikTok gebeurde.

Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEK Wie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTOREN Waartoe?5 DOSSIERS · CONTROL

Wat is het

De digitaledienstenverordening (Digital Services Act, DSA) is de Europese wet voor online platforms. De grootste platforms moeten systeemrisico's van hun dienst inschatten en beperken, ook risico's voor het publieke debat en voor verkiezingen^[5].

Op grond van artikel 35 lid 3 mag de Europese Commissie richtsnoeren geven. Die richtsnoeren voor verkiezingen verschenen op 26 april 2024 in het Publicatieblad als C/2024/3014^[6]. Ze mogen best practices laten zien en mogelijke maatregelen aanbevelen^[6].

Op 26 maart 2024 zei de Commissie in een persbericht dat wie deze richtsnoeren niet volgt, moet bewijzen dat de eigen maatregelen even effectief zijn^[7]. De richtsnoeren zijn dus niet verplicht, maar wie afwijkt, draagt de bewijslast.

Wie welke knop heeft onder de DSA, en hoe de wet met legale inhoud omgaat, staat bij DSA en moderatie.

Casus

Op 24 november 2024 stemde Roemenië in de eerste ronde van de presidentsverkiezing^[1]. Twaalf dagen later verklaarde het grondwettelijk hof de hele verkiezing ongeldig, eenparig. Ook de stemmen die al voor de tweede ronde waren uitgebracht, vervielen.

Volgens het hof waren kiezers misleid. Eén kandidaat kreeg agressieve promotie buiten de verkiezingswet om, door misbruik van de algoritmen van sociale media^[2]. Het hof baseerde zich op vrijgegeven inlichtingenrapporten. Toen die op 28 november in de Roemeense Hoge Defensieraad werden besproken, noemde de raad het platform bij naam: TikTok had de kandidaat niet als politiek kandidaat gemarkeerd, waardoor hij massaal zichtbaar werd, terwijl de inhoud van de andere kandidaten sterk werd gefilterd^[3]. Ook had hij volgens het hof zijn campagnekosten verzwegen: hij gaf 0 lei op^[4]. De verkiezing moest helemaal over.

Hoe het werkt

De Commissie houdt toezicht op de grootste platforms en kan boetes geven tot 6 procent van de wereldwijde omzet^[8]. In Nederland verzamelt de Autoriteit Consument en Markt (ACM), de digitaledienstencoördinator, signalen en geeft die door aan de Europese Commissie^[9]. Voor de Slowaakse verkiezing van 2023 stuurde een ambtenaar van de Commissie TikTok een lijst met accounts die het Slowaakse ministerie van Binnenlandse Zaken problematisch vond. In TikToks eigen samenvatting na de verkiezing staan 61 unieke accounts; TikTok verbood er 19 na toetsing aan de eigen regels en liet er 16 staan omdat ze die regels niet schonden. Het stuk zegt niet dat de Commissie om verwijdering vroeg^[10].

De status van trusted flagger, een melder wiens meldingen voorrang krijgen, kent onder de DSA de digitaledienstencoördinator van de lidstaat toe, op aanvraag. Niet de Commissie^[11]. Lidstaten moesten die coördinator uiterlijk 17 februari 2024 aanwijzen^[12].

Rondetafels met platforms voor een verkiezing horen volgens de ACM bij een Europees standaarddraaiboek^[13].

Wat 6G en AI toevoegen

Wat een kiezer op zijn scherm ziet, kiest een aanbevelingsalgoritme. Het Roemeense hof noemde ondoorzichtig gebruik van digitale technologie en kunstmatige intelligentie in de campagne^[14]. Ook de Commissie kijkt bij TikTok onder meer naar het algoritme^[15].

Hoe meer van het debat via zulke algoritmen loopt, hoe meer er afhangt van wie ze instelt en wie erop toeziet. Er is geen aanwijzing dat het verkiezingstoezicht van de Commissie nu al met 6G te maken heeft.

Bewijs · 6

01 · FEIT

Het hof schrapte de hele presidentsverkiezing

Het Roemeense grondwettelijk hof verklaarde op 6 december 2024 met eenparigheid van stemmen de hele presidentsverkiezing ongeldig. De eerste ronde was op 24 november gehouden. Het besluit gold voor alle verkiezingshandelingen, ook de stemmen die al voor de tweede ronde waren uitgebracht. De verkiezing moest helemaal opnieuw.

«Curtea anulează întregul proces electoral cu privire la alegerea Președintelui României, desfășurat în baza Hotărârii Guvernului nr.756/2024 privind stabilirea datei alegerilor pentru Preşedintele României din anul 2024 și a Hotărârii Guvernului nr.1061/2024 privind aprobarea Programului calendaristic pentru realizarea acţiunilor necesare pentru alegerea Preşedintelui României în anul 2024. Efectul prezentei hotărâri vizează toate operațiunile electorale desfășurate în temeiul celor două hotărâri ale Guvernului, inclusiv voturile deja exercitate în cadrul celui de-al doilea tur de scrutin.»
Curtea Constituțională a României, Hotărârea nr. 32/2024 (verkiezing geschrapt)

02 · FEIT

Defensieraad: TikTok gaf één kandidaat een voorkeursbehandeling

De Roemeense Hoge Defensieraad (CSAT) stelde op 28 november 2024, na inlichtingenrapporten, dat één presidentskandidaat in strijd met de verkiezingswet massaal zichtbaar was op TikTok. Het platform had hem niet als politiek kandidaat gemarkeerd, terwijl de inhoud van de wel erkende kandidaten sterk werd gefilterd. TikTok voerde volgens de raad een besluit van het Centraal Kiesbureau niet uit, met gevolgen voor de uitslag.

«un candidat la alegerile prezidențiale a beneficiat de o expunere masivă pe fondul tratamentului preferențial pe care platforma TikTok l-a acordat acestuia prin faptul că nu l-a marcat drept candidat politic»
Consiliul Suprem de Apărare a Țării, CSAT, communiqué 28 nov 2024 (TikTok en de verkiezing)

03 · FEIT

De Commissie opent een procedure tegen TikTok om de verkiezing

De Europese Commissie opende op 17 december 2024 een formele procedure tegen TikTok onder de Digital Services Act. Ze onderzoekt of TikTok de risico's voor de verkiezingen, met name de Roemeense presidentsverkiezing, goed heeft ingeschat en beperkt: het aanbevelingsalgoritme en de regels voor politieke advertenties. De Commissie gebruikte daarvoor vrijgegeven inlichtingenrapporten van Roemenië. Een opening zegt nog niets over de uitkomst.

«Today, the Commission has opened formal proceedings against TikTok for a suspected breach of the Digital Services Act (DSA) in relation to TikTok's obligation to properly assess and mitigate systemic risks linked to election integrity, notably in the context of the recent Romanian presidential elections on 24 November.»
Europese Commissie, Formele procedure tegen TikTok, verkiezingsrisico's (IP/24/6487) (2024)

04 · FEIT

De wet: platforms moeten risico's voor verkiezingen beperken

Artikel 34 van de Digital Services Act verplicht de grootste platforms en zoekmachines om systeemrisico's van hun dienst te beoordelen, ook van hun algoritmen. Een van die risico's is elk feitelijk of voorzienbaar negatief effect op het maatschappelijk debat en op verkiezingen. Artikel 35 eist dat ze die risico's beperken.

«any actual or foreseeable negative effects on civic discourse and electoral processes, and public security;»
EUR-Lex — Regulation (EU) 2022/2065, Digital Services Act (Verordening 2022/2065)

05 · FEIT

De Commissie gaf richtsnoeren voor verkiezingen, als goede praktijk

Op 26 april 2024 publiceerde de Europese Commissie in het Publicatieblad de richtsnoeren C/2024/3014, op grond van artikel 35 lid 3 van de digitaledienstenverordening. Zulke richtsnoeren mogen volgens de tekst zelf best practices laten zien en mogelijke maatregelen aanbevelen.

«Such guidelines may, in particular, present best practices and recommend possible measures»
Europese Commissie, DSA-verkiezingsrichtsnoeren C/2024/3014

06 · FEIT

TikTok noemt 61 accounts; 19 verbood het na eigen toets

Een ambtenaar van de Europese Commissie stuurde op 26 september 2023 een lijst 'problematic accounts' door; een bijlage wijst naar het Center for Countering Hybrid Threats van het Slowaakse ministerie van Binnenlandse Zaken. In TikToks eigen samenvatting na de parlementsverkiezing van 30 september 2023 stonden 61 unieke accounts. TikTok verbood er 19 na toetsing aan de eigen communityregels en liet er 16 staan omdat ze die regels niet schonden. Het stuk zegt niet dat de Commissie om verwijdering vroeg.

«16 accounts were found not violating and therefore were not banned.»
U.S. House Committee on the Judiciary, The Foreign Censorship Threat, Part II (3 feb 2026)

Grens en tegengeluid

Op 3 februari 2026 publiceerde de Republikeinse staf van de justitiecommissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, de House Judiciary Committee, een rapport. Daarin staat dat de Commissie sinds de DSA platforms onder druk zette om inhoud te censureren vóór nationale verkiezingen in Slowakije, Nederland, Frankrijk, Moldavië, Roemenië en Ierland, en vóór de Europese verkiezingen van juni 2024^[16]. Het is een stafrapport van de meerderheid, geen rapport dat de hele commissie heeft aangenomen.

De richtsnoeren zijn volgens dat rapport zelf niet verplicht^[17]. De Meta-notitie in het eigen bewijs (Ex. 243) noemt ze geen uitvoeringsbesluit en zegt dat platforms ze niet allemaal hoeven te volgen^[18]. De claim dat de Commissie het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in 2023 tot trusted flagger onder de DSA maakte, staat zo niet in het eigen bewijs: TikTok schreef dat het ministerie in TikToks eigen programma zat^[19]. Bij de ACM-rondetafel van 15 september 2025 was X volgens de ACM uitgenodigd maar niet aanwezig^[13].

Woordvoerder Thomas Regnier van de Commissie noemde de censuurbeschuldigingen op 4 februari 2026 onzin en volledig ongegrond^[20]. Jamie Raskin, namens de Democratische minderheid in dezelfde commissie, zei op 24 maart 2026 voor het Europees Parlement dat de opgevraagde stukken laten zien dat platforms hun moderatie geografisch afbakenen^[21].

De ACM wees platforms erop dat ze niet zomaar accounts mogen blokkeren of inhoud weghalen zonder duidelijke onderbouwing^[22].

07 · FEIT

Amerikaanse staf: de Commissie zette platforms onder druk

Een stafrapport van de Republikeinse meerderheid in de justitiecommissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden (House Judiciary Committee) van 3 februari 2026 stelt dat de Europese Commissie sinds de digitaledienstenverordening platforms onder druk zette om inhoud te censureren vóór nationale verkiezingen in Slowakije, Nederland, Frankrijk, Moldavië, Roemenië en Ierland, plus de Europese verkiezingen van juni 2024. Het is een stafrapport, geen rapport dat de hele commissie heeft aangenomen.

«Since the DSA came into force in 2023, the European Commission has pressured platforms to censor content ahead of national elections in Slovakia, the Netherlands, France, Moldova, Romania, and Ireland, in addition to the EU elections in June 2024.»
U.S. House Committee on the Judiciary, The Foreign Censorship Threat, Part II (3 feb 2026)

08 · FEIT

De Meta-notitie: platforms hoeven ze niet allemaal te volgen

In het eigen bewijs van het rapport, een interne Meta-notitie van een rondetafel op 1 maart 2024 (Ex. 243), staat dat de richtsnoeren de mening van de Commissie zijn over goede maatregelen, geen uitvoeringsbesluit, en dat platforms ze niet allemaal hoeven te volgen.

«Not an Implementing Act, it is a guidance document: do not have to follow all of them.»
U.S. House Committee on the Judiciary, The Foreign Censorship Threat, Part II (3 feb 2026)

09 · FEIT

De ACM: platforms mogen niet zomaar blokkeren of weghalen

Dezelfde ACM wees platforms er in augustus 2025 ook op dat ze zorgvuldig moeten omgaan met meldingen van illegale inhoud, en dat ze niet zomaar accounts mogen blokkeren of inhoud verwijderen zonder duidelijke onderbouwing.

«Ook mogen zij niet zomaar accounts blokkeren of inhoud verwijderen zonder duidelijke onderbouwing.»
Autoriteit Consument & Markt, ACM wijst online platforms op hun verantwoordelijkheid in verkiezingstijd (2025)

10 · FEIT

De Commissie noemt de censuurbeschuldiging onzin

Op 4 februari 2026 noemde Thomas Regnier, woordvoerder digitale zaken van de Europese Commissie, de jongste censuurbeschuldigingen uit het Amerikaanse rapport onzin en volledig ongegrond.

«On the latest censorship allegations. Pure nonsense. Completely unfounded.»
TheJournal.ie, 'Pure nonsense': EU dismisses US claims of 'censorship' during Irish elections (2026)

Meer gevallen

november 2023 · NL

Nederland: overheid en platforms aan tafel voor de verkiezing

Op 10 november 2023 sprak de Europese Commissie in Den Haag met Google, Meta, TikTok en X over de risico's voor de Tweede Kamerverkiezing van 22 november. Het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) zat aan tafel en ook de Autoriteit Consument en Markt (ACM) stond op de deelnemerslijst^[23]. BZK vroeg naar Nederlandstalige moderatoren^[24]. Rond de verkiezing meldde het ministerie één keer een bericht bij X, over een oproep tot een ongeldige stem^[25]. In TikToks eigen stuk zat BZK in TikToks trusted-flaggerprogramma, een voorrangsregeling van het bedrijf zelf^[19].

Op 15 september 2025 hield de ACM een rondetafel over platforms in verkiezingstijd^[26]. X was uitgenodigd maar niet aanwezig^[13].

Er is geen schade vastgesteld en geen instantie deed een uitspraak: zo klein was het contact, naast de Amerikaanse bewering van druk.

Wie zit erachter · 3

EU-instelling · EU

Europese Commissie

Het uitvoerende orgaan van de EU. Stelt wetten voor en ziet toe op de uitvoering; het AI Office van de Commissie handhaaft de regels voor algemene AI-modellen, en het in- en uitreissysteem EES draait onder haar leiding.

19 ONDERWERPEN →

Rechter · RO

Roemeens grondwettelijk hof

Het Roemeense grondwettelijk hof. Verklaarde in december 2024 de presidentsverkiezing ongeldig, eenparig, en wees op misbruik van de algoritmen van sociale media.

1 ONDERWERP →

EU-instelling · EU

Europees Parlement en Raad

Samen de wetgever van de EU. De AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689, is van 13 juni 2024.

30 ONDERWERPEN →

Bronnen bij de tekst