Op afstand uitgezet

Een apparaat met een verbinding luistert naar wie het beheert. Die kan op afstand een instelling veranderen, en soms het apparaat zelf stilzetten. De Britse energietoezichthouder Ofgem schreef al in 2010 dat een slimme meter op afstand de aansluiting kan afsluiten of beperken^[2]. OnStar, de verbonden dienst in auto's van General Motors, beschrijft een signaal waardoor de motor niet meer start. Een tweede functie vertraagt een gestolen auto als de politie de diefstal heeft bevestigd^[3]. Bij geld zit de knop bij de bank. Onder de Canadese noodwet van 15 februari 2022 moesten banken stoppen met elke transactie met bezit van aangewezen personen, zonder bevel van een rechter^[4].

Dat het kan, is nog niet hetzelfde als dat het gebeurt. Deze gevallen zijn wel gebeurd. In 2020 zetten Britse leveranciers 67.239 slimme meters op afstand om naar vooruitbetalen, om een schuld af te lossen^[5]. De aansluiting bleef, maar de klant betaalde voortaan vooraf. In september 2023 moesten alle leveranciers de gedwongen plaatsing van vooruitbetaalmeters pauzeren, ook het omschakelen op afstand^[6]. Dat was geen eindpunt. Op 8 november 2023 kwamen nieuwe regels in de licentie van de leveranciers^[7]. Op 8 januari 2024 mochten EDF, Octopus en Scottish Power weer beginnen, als laatste redmiddel^[8]. Op 2 november 2026 noemde Ofgem dertien leveranciers die een prepaidmeter zonder toestemming mogen plaatsen, ook British Gas^[9]. In oktober 2009 bracht OnStar een gestolen auto in Californië op afstand tot stilstand, terwijl de politie hem in zicht had^[10].

In november 2022 raakte een groot deel van Zuid-Australië los van de rest van het net. Op instructie van netbeheerder AEMO (Australian Energy Market Operator) begrensde SA Power Networks toen verspreide zonne-opwek, op de piek ongeveer 410 megawatt^[11]. Wie daar sinds 28 september 2020 zonnepanelen plaatst, moet een partij aanwijzen die de installatie bij nood kan loskoppelen^[12]. In Canada waren na de noodorder ongeveer 280 rekeningen, creditcards en kredietlijnen bevroren, samen ongeveer 8 miljoen dollar^[13].

In al deze gevallen zette een bedrijf, een netbeheerder of een bank de knop om, volgens een regel of op verzoek van de politie. De volgende stap laat het apparaat zelf beslissen. Een Amerikaanse wet uit 2021 draagt de verkeersveiligheidsdienst NHTSA (National Highway Traffic Safety Administration) op om een norm te maken voor nieuwe personenauto's. De techniek moet vaststellen of een bestuurder niet veilig kan rijden, en het rijden dan voorkomen of beperken^[14]. Europese regels eisen dat een omvormer voor zonnepanelen vanaf 0,8 kilowatt zijn vermogen binnen vijf seconden naar nul kan brengen. De netbeheerder mag eisen dat dat op afstand kan^[15].

Elke verbinding is ook een ingang voor anderen. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur testte in 2023 negen omvormers en geen ervan voldeed aan de norm. Volgens de inspectie zijn zulke installaties eenvoudig te hacken en daarna uit te schakelen^[16]. Bij omvormers van het merk EG4 kon iemand in het lokale netwerk een stuurcommando vervalsen, schreef de Amerikaanse cyberdienst CISA (Cybersecurity and Infrastructure Security Agency). Misbruik was toen niet bekend^[17].