6G Matrix

Spyware

Een bericht dat je niet opent, kan je telefoon overnemen.

Casus

Op 20 december 2024 oordeelde een federale rechter in Noord-Californië dat het Israëlische bedrijf NSO Group aansprakelijk is voor het hacken van WhatsApp-gebruikers met de spyware Pegasus. Volgens de rechter erkent NSO in feite dat berichten via de servers van WhatsApp de spyware op telefoons van doelwitten zetten[1]. De gebruiker hoefde niets te doen, en NSO ontwierp de software opnieuw als WhatsApp een gat dichtte[2]. Volgens de klacht ging het om ongeveer 1.400 telefoons. Het vonnis gaat over de ongeoorloofde toegang tot WhatsApp zelf. Wie de bezitters van die telefoons waren, woog de rechter niet mee[3]. Een jury kende WhatsApp in 2025 ruim 167 miljoen dollar toe. De rechter bracht dat terug tot 4,4 miljoen en legde NSO een permanent verbod op[4].

Hoe het werkt

Een bedrijf als NSO zoekt een kwetsbaarheid in een berichtendienst of besturingssysteem en bouwt daar een aanval omheen. De spyware komt op de telefoon zonder dat de gebruiker iets doet, en leest berichten mee vóórdat ze worden versleuteld[5]. Zo'n aanval is volgens het Europees Parlement door zijn ontwerp moeilijk te controleren, en NSO paste zijn software aan toen WhatsApp het gat dichtte[5][2].

Wat 6G en AI toevoegen

Hier past de ketenlogica minder vanzelf dan bij andere onderwerpen. Pegasus is een aanval op de telefoon, geen aanval op het netwerk. Een bron die Pegasus aan 6G koppelt, is niet gevonden. In de keten is spyware het einde: het apparaat als laatste poort, ook als het gesprek versleuteld is.

Wat wél gedocumenteerd is, gaat over het mobiele netwerk van nu. Volgens gelekte documenten van Intellexa, de maker van Predator, vereisen twee systemen medewerking van de mobiele operator of de internetprovider, die een infectielink in het verkeer van het doelwit zet[6]. Volgens gelekte Intellexa-documenten die Amnesty analyseerde, richt een derde route zich op het IP-adres van het doelwit, dat de operator kan leveren. Amnesty acht dit systeem in 2024 in gebruik, maar noemt geen bevestigde besmetting[7]. Een vierde dwingt de telefoon via een 2G-station terug en valt dan de radiochip aan[8]. Het Europees Parlement vroeg in 2023 om de vergunning in te trekken van aanbieders die onwettige toegang tot mobiele signalering faciliteren, voor alle generaties van 2G tot 5G. 6G staat er niet in[9]. Dit gaat over Predator, een ander product dan Pegasus, en over de mobiele netwerken van nu (2G tot 5G).

Google telde in 2025 voor het eerst meer zero-days (kwetsbaarheden die de maker nog niet kent) bij commerciële spywareleveranciers dan bij door staten gesteunde groepen[10].

Over AI weten we minder. Dezelfde onderzoekers melden in 2026 een zero-day die vermoedelijk met AI is gebouwd, maar die was van een criminele groep. Dat spywareleveranciers AI zo gebruiken, is niet vastgesteld[11]. Dat AI hun werk goedkoper maakt, is een verwachting van analisten, geen meting.

Bewijs · 6
01 · FEIT

De rechter: Pegasus kwam via de servers van WhatsApp op de telefoon

Op 20 december 2024 oordeelt federaal rechter Phyllis Hamilton (Noord-Californië) in een tussenvonnis, zonder proces over de schuldvraag, dat NSO Group aansprakelijk is voor het hacken van WhatsApp-gebruikers met Pegasus. NSO erkende zelf dat berichten via de servers van WhatsApp de spyware op de telefoons van doelwitten zetten en daarna gegevens terugstuurden.

«Defendants appear to fully acknowledge that the WIS sent messages through Whatsapp servers that caused Pegasus to be installed on target users’ devices, and that the WIS was then able to obtain protected information by having it sent from the target users, through the Whatapp servers, and back to the WIS.»
02 · FEIT

Spyware zonder klik is van nature moeilijk te controleren

In haar aanbeveling van 15 juni 2023 constateert het Europees Parlement dat de spyware-industrie is ontstaan nadat versleutelde berichtendiensten opkwamen. Spyware benut kwetsbaarheden in besturingssystemen, ook zonder dat de gebruiker iets doet, en haalt gegevens op vóór de versleuteling. Toezicht daarop is daardoor lastig.

«whereas such zero-click spyware, by its very design, makes effective and meaningful scrutiny of its use very difficult;»
03 · FEIT

Een plaatsvervangend lid van de Pegasus-commissie werd zelf gehackt

Op 3 juli 2026 meldt Citizen Lab dat de Griekse journalist en oud-Europarlementariër Stelios Kouloglou, plaatsvervangend lid van de Pega-commissie, op of rond 21 oktober 2022 en op 6 en 7 maart 2023 met Pegasus is besmet, volgens de onderzoekers met het zero-click exploit PWNYOURHOME via HomeKit en de berichtenverwerking (MessagesBlastDoor). Dat viel samen met de voorbereiding van het conceptverslag (oktober 2022) en de eindredactie (maart 2023) van de commissie.

«We found with high confidence that his device was successfully infected with Pegasus spyware on or around October 21, 2022, and again on March 6 and 7, 2023.»
04 · FEIT

Predator kon via de mobiele operator binnenkomen

Lekken uit Intellexa (4 december 2025, onderzocht door Amnesty Security Lab) laten zien dat de systemen 'Mars' en 'Jupiter' een infectielink in de browser van het doelwit spuiten via de mobiele operator of internetprovider. Dat vereist medewerking van die operator. Naarmate alles HTTPS wordt, is dat volgens Amnesty moeilijker geworden.

«The ‘Mars’ and ‘Jupiter’ vectors are network injection systems which require cooperation between the Predator customer and the mobile operator or the target’s internet service provider (ISP), as shown in Figure 6.»
05 · FEIT

Gelekt: een 2G-station dwingt de telefoon terug, daarna volgt de chip

Amnesty beschrijft in de gelekte Intellexa-documenten 'Triton' als een baseband-exploit voor Samsung Exynos-toestellen, afgeleverd nadat een 2G-basisstation de telefoon naar 2G terugdwingt (downgrade). Het is een 'tactische' aanval: de aanvaller moet in de buurt zijn. Amnesty merkt op dat onduidelijk is of deze vector de laatste jaren is gebruikt.

«A baseband exploit targets the low-level phone software and hardware responsible for radio communication with the mobile network.»
06 · FEIT

Google: in 2025 meer zero-days bij spywarebedrijven dan bij staten

Google Threat Intelligence Group telt 90 zero-days die in 2025 in het wild zijn misbruikt. Voor het eerst schrijft GTIG meer toe aan commerciële surveillanceleveranciers (CSV's) dan aan klassieke door staten gesteunde spionagegroepen. Leveranciers richten zich vooral op mobiele toestellen en browsers.

«For the first time since we began tracking zero-day exploitation, we attributed more zero-days to CSVs than to traditional state-sponsored cyber espionage groups.»
Grens en tegengeluid

Het verbod uit de zaak geldt voor NSO, niet voor de buitenlandse overheden die NSO's klanten zijn[12]. De rechter stelde niet vast wie de doelwitten waren; de 1.400 komen uit de klacht[3]. NSO ging in beroep. Het hof van beroep weigerde het verbod op te schorten[13].

NSO zegt dat de doelwitten overwegend terroristen en criminelen zijn[14]. De rechter merkte op dat NSO dit verweer onderbouwde met krantenartikelen die niemand heeft gecontroleerd. Bewijs van die soort liet ze van beide kanten buiten beschouwing, ook de berichten over misbruik tegen journalisten[15]. Op 16 oktober 2026 wees ze een verzoek af om NSO te straffen voor schending van het verbod, omdat het bewijs te summier was. Dat is geen vrijspraak[16].

In Nederland vindt het kabinet een algemeen verbod op binnendringsoftware onwenselijk; welke software de diensten gebruiken, is geheim[17]. Het zegt ook dat een mobiele telefoon per definitie een publiek netwerk gebruikt en dat malware daarop moeilijk te ontdekken is[18]. Politie en veiligheidsdiensten mogen binnendringsoftware gebruiken.

Het Europees Parlement wil geen verbod, wel regels: spyware alleen in uitzonderlijke gevallen, met toestemming vooraf van een onafhankelijke rechter[19]. Citizen Lab kent de besmetting van het commissielid Kouloglou van de Europese onderzoekscommissie niet toe aan een overheid[20].

In Griekenland veroordeelde een rechtbank in 2026 bestuurders van Intellexa, volgens Human Rights Watch en OCCRP[21]. Het gaat om Predator, niet om Pegasus. Volgens HRW zijn de straffen geschorst in afwachting van beroep, en ging de vervolging over de leveranciers, niet over wie opdracht gaf. Wij hebben het vonnis zelf niet kunnen inzien; dit komt van HRW en OCCRP. Dilians advocaat ontkende vóór het vonnis elk misdrijf[21]. De Griekse regering ontkent Predator te hebben gekocht of gebruikt[22]. Een Nederlandse casus met een vaststelling van een instantie is niet gevonden.

07 · FEIT

Het verbod raakt NSO, niet de staten die Pegasus gebruiken

Het permanente verbod van 12 november 2025 verbiedt NSO en wie met NSO samenwerkt om technologie te ontwikkelen of te gebruiken die het WhatsApp-platform als installatieweg gebruikt, en om accounts aan te maken. De buitenlandse overheden die Pegasus gebruiken, vallen er uitdrukkelijk buiten.

«Notwithstanding anything herein, neither Defendants’ foreign sovereign customers nor Defendants’ outside counsel are Prohibited Parties.»
08 · FEIT

NSO: de doelwitten zijn overwegend terroristen en criminelen

In haar verzoek om de strafschadevergoeding te verlagen (29 mei 2025) stelt NSO dat de WhatsApp-gebruikers die met Pegasus zijn aangevallen overwegend terroristen, drugs- en mensenhandelaren en andere criminelen zijn. NSO stelt dat de rechter haar verbood bewijs hierover aan te bieden.

«the WhatsApp users against whom Pegasus has been deployed are overwhelmingly terrorists, drug traffickers, sex traffickers, pedophiles, and other criminals»
09 · FEIT

De rechter wees het verzoek af om NSO te straffen voor overtreding

Op 16 oktober 2026 wijst Hamilton het verzoek van WhatsApp en Meta af om NSO te straffen voor het schenden van het verbod. WhatsApp stelde dat NSO na het verbod 23 nieuwe accounts maakte en in februari en april 2026 schadelijke links via WhatsApp verstuurde. De rechter acht het bewijs te summier, en laat ook open of een klant die zelf een link verstuurt het verbod schendt zolang niet vaststaat hoe groot NSO's aandeel is.

«the court concludes that the details provided in the Blaich declaration are simply not enough to meet the demanding “clear and convincing evidence” standard.»
10 · FEIT

Het Europees Parlement wil regels, geen verbod

Het Europees Parlement beveelt aan dat spyware alleen in uitzonderlijke en specifieke gevallen mag worden toegestaan, na een bindende toets vooraf door een onpartijdige rechterlijke instantie of ander onafhankelijk orgaan. Het Parlement erkent daarmee dat opsporing en terrorismebestrijding spyware kunnen rechtvaardigen, mits streng ingekaderd.

«the envisaged use of spyware should be authorised only in exceptional and specific cases in order to protect national security and be subject to an effective, binding and meaningful ex ante judicial authorisation by an impartial and independent judicial authority or other independent democratic oversight body»
11 · FEIT

Een Griekse rechtbank veroordeelde bestuurders van Intellexa

Op 26 februari 2026 veroordeelt een Atheense rechtbank voor misdemeanors (lichtere misdrijven) Tal Dilian (oprichter van Intellexa), Sara Hamou, Felix Bitzios en Giannis Lavranos wegens onrechtmatige toegang tot informatiesystemen, schending van het communicatiegeheim en inbreuk op persoonsgegevenssystemen. Elk krijgt formeel 126 jaar en 8 maanden, in de praktijk begrensd tot 8 jaar omdat het om lichtere misdrijven gaat; de straffen zijn geschorst in afwachting van beroep.

«The court found three executives of the Greek spyware company Intellexa, and another prominent businessman, all guilty of unlawfully accessing information systems, violating communications privacy, and interfering with personal data systems, using spyware.»
Wie zit erachter · 3
Stemmen
02 · STEM

Agnès Callamard

Secretaris-generaal Amnesty International

«These revelations blow apart any claims by NSO that such attacks are rare and down to rogue use of their technology. While the company claims its spyware is only used for legitimate criminal and terror investigations, it’s clear its technology facilitates systemic abuse. They paint a picture of legitimacy, while profiting from widespread human rights violations.»
03 · STEM

Ronald J. Deibert

Directeur Citizen Lab · hoogleraar politieke wetenschappen, Universiteit van Toronto

«It is also my opinion that your corporate social responsibility pledges are little more than theatre.»
04 · STEM

John Scott-Railton

Senior onderzoeker Citizen Lab, Universiteit van Toronto

«The risk does not come from sitting in a cafe and connecting to unsecured Wi-Fi. Your phone can be on your bedside table at 2 a.m., and the spyware operator a continent away. One moment the device is clean. The next? Your data is silently streaming to an adversary.»
05 · STEM

Whitney Webb

Unlimited Hangout · onderzoeksjournalistiek

«While the NSO Group has become infamous, other Israeli companies with even deeper ties to Israel’s intelligence apparatus have been selling software that not only provides the exact same services to governments and intelligence agencies but purports to go even farther.»
06 · STEM

Edward Snowden

NSA-klokkenluider · Permanent Record · Citizenfour

«The first step in this direction—at least the first digital step—must be to ban the commercial trade in intrusion software.»
07 · STEM

Dario Amodei

Medeoprichter en chief executive officer van Anthropic

«I am concerned that AI may be uniquely well suited to autocracy and to deepening the repression that we see in autocracies. We already see it in the kind of surveillance state that is possible with today's technology. But if you think of the extent to which AI can make individualized propaganda, can break into any computer system in the world, can surveil everyone in a population, detect dissent everywhere and suppress it, make a huge army of drones that could go after each individual person, it's really scary and we have to stop it.»
Bronnen bij de tekst
  1. 01De rechter: Pegasus kwam via WhatsApp's eigen servers op de telefoonUS District Court N.D. California (rechter Hamilton), WhatsApp v. NSO: order summary judgment (20 dec 2024)
  2. 02Zonder klik, ongezien, en na elke reparatie opnieuw ontworpenUS District Court N.D. California (rechter Hamilton), WhatsApp v. NSO: order verbod en remittitur (17 okt 2025)
  3. 03De rechter weegt niet mee wie de doelwitten warenUS District Court N.D. California (rechter Hamilton), WhatsApp v. NSO: order verbod en remittitur (17 okt 2025)
  4. 04Jury: 167 miljoen, rechter: 4,4 miljoen en een verbodUS District Court N.D. California (rechter Hamilton), WhatsApp v. NSO: final judgment (12 nov 2025)
  5. 05Zero-click spyware is van nature moeilijk te controlerenEuropees Parlement, EP-aanbeveling Pegasus en vergelijkbare spyware (15 juni 2023)
  6. 06Predator via de mobiele operator: netwerkinjectieAmnesty International Security Lab, Amnesty: Intellexa Leaks (To Catch a Predator) (2025)
  7. 07Aladdin: een advertentie infecteert de telefoon, het IP-adres komt van de operatorAmnesty International Security Lab, Amnesty: Intellexa Leaks (To Catch a Predator) (2025)
  8. 08Triton: een aanval via de radio-chip van de telefoon, na een 2G-downgradeAmnesty International Security Lab, Amnesty: Intellexa Leaks (To Catch a Predator) (2025)
  9. 09Europees Parlement: ook het mobiele netwerk zelf wordt voor surveillance misbruiktEuropees Parlement, EP-aanbeveling Pegasus en vergelijkbare spyware (15 juni 2023)
  10. 10Spywareleveranciers gebruiken in 2025 meer zero-days dan statenGoogle Threat Intelligence Group, Look What You Made Us Patch: 2025 Zero-Days in Review (2026)
  11. 11Google ziet een eerste zero-day die met AI is gebouwd, maar niet door een spywareleverancierGoogle Threat Intelligence Group, GTIG AI Threat Tracker (mei 2026)
  12. 12Het verbod raakt NSO, niet de staten die Pegasus gebruikenUS District Court N.D. California (rechter Hamilton), WhatsApp v. NSO: permanent injunction (12 nov 2025)
  13. 13Het hof van beroep schort het verbod niet opUS Court of Appeals for the Ninth Circuit, Ninth Circuit: stay geweigerd (28 jan 2026)
  14. 14NSO: de doelwitten zijn overwegend terroristen en criminelenKing & Spalding voor NSO Group (processtuk), WhatsApp v. NSO: NSO's verzoek om remittitur (29 mei 2025)
  15. 15De rechter: het 'alleen tegen criminelen'-verweer rust op krantenknipselsUS District Court N.D. California (rechter Hamilton), WhatsApp v. NSO: order verbod en remittitur (17 okt 2025)
  16. 16Meta wil NSO wegens minachting laten straffen, de rechter wijst afUS District Court N.D. California (rechter Hamilton), WhatsApp v. NSO: contempt afgewezen (16 okt 2026)
  17. 17Het kabinet wil binnendringsoftware niet verbiedenMinisters Bruins Slot (BZK) en Yeşilgöz-Zegerius (JenV), Kamervragen Pegasus: antwoorden 23 dec 2022
  18. 18Het kabinet: een mobiele telefoon gebruikt per definitie een publiek netwerkMinisters Bruins Slot (BZK) en Yeşilgöz-Zegerius (JenV), Kamervragen Pegasus: antwoorden 23 dec 2022
  19. 19Europees Parlement: spyware alleen in uitzonderlijke gevallen, met rechter voorafEuropees Parlement, EP-aanbeveling Pegasus en vergelijkbare spyware (15 juni 2023)
  20. 20Wie Kouloglou hackte, is niet vastgesteldThe Citizen Lab (University of Toronto), Citizen Lab: PEGA-lid gehackt met Pegasus (2026)
  21. 21Griekse rechtbank veroordeelt Intellexa-bestuurders voor PredatorHuman Rights Watch, Greek Court Finds Spyware Executives Guilty (2026)
  22. 22Griekenland ontkent, het Parlement acht gebruik 'zeer waarschijnlijk'Europees Parlement, EP-aanbeveling Pegasus en vergelijkbare spyware (15 juni 2023)
Volgend dossier
Censuur en sturing

Grote platforms bepalen wat je ziet en kunnen je stemming sturen. De Europese Commissie kan geen bevel geven om een bericht te verwijderen. Wel kan ze platforms onder druk zetten over legale inhoud. Een bevel om iets weg te halen komt van de lidstaat.

Lees verder →

Lees ook

↑ Terug naar Surveillance