6G Matrix

5G-Advanced

In 5G-Advanced voorspelt AI in het netwerk langs welke zendmasten je toestel gaat, maar of dat in Nederland al draait, blijkt uit geen openbare meting.

6GIoTIoBNanoAI TwinStaatMilitairIndustrieKapitaalBurger
Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEKWie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTORENWaartoe?5 DOSSIERS · CONTROL
Wat is het

5G-Advanced is de naam die het 3rd Generation Partnership Project (3GPP), het verbond dat de mobiele standaarden schrijft, gaf aan Release 18, de achttiende specificatieronde, en wat erna komt, tot de eerste 6G-norm. Release 18 voegt drie nieuwe onderwerpen toe: energie, kunstmatige intelligentie (AI) en extended reality (XR), oftewel uitgebreide werkelijkheid[1]. Release 20 is volgens 3GPP de laatste ronde die alleen 5G-Advanced is, en tegelijk de start van de 6G-studies[2].

Hoe het werkt

In het radionetwerk voorspelt een model welke cellen, de zendgebieden van masten, een toestel straks gebruikt. Bij een overdracht naar de volgende mast gaat die voorspelling mee. Een model helpt ook bij energie en het spreiden van de belasting[3]. RedCap (reduced capability) is een eenvoudiger 5G-toestel voor onder meer wearables. Zulke zuinige toestellen mochten al tot ongeveer drie uur slapen tussen twee luistermomenten. Release 18 maakt dat ook mogelijk in een stand waarin het toestel half verbonden blijft[4]. Cellen mogen periodiek zwijgen of minder vermogen gebruiken. 3GPP noemt die energiebesparing cruciaal voor 5G[5]. Satellietverbindingen, non-terrestrial networks (NTN), lopen door vanuit eerdere 5G-rondes[1].

Wat 6G en AI toevoegen

Release 20 deelt de capaciteit van de radiogroepen tussen de laatste 5G-Advanced-werkitems en de 6G-studies. De eerste 6G-norm volgt in Release 21[2]. Dat staat bij De 6G-standaard. Sensing, het meten door het netwerk zelf, is in 5G-Advanced een studie[6]. Wat 6G daarvan maakt, staat bij Het meetende netwerk. Batterijloze labels, Ambient IoT, liggen in Release 19 al vast[7], zie Ambient IoT.

Bewijs · 5
01 · FEIT

5G-Advanced begint in Release 18 met energie, AI en XR

3GPP noemt Release 18 de eerste release van 5G-Advanced; het besluit over die naam en het logo viel in april 2021, de inhoud grotendeels in december 2021. De releasebeschrijving (TR 21.918) noemt drie nieuwe onderwerpen: energie-efficiëntie, kunstmatige intelligentie en machine learning (AI/ML), en extended reality (XR). De rest bouwt voort op eerdere releases: satellietverbindingen (NTN), IoT, sidelink en plaatsbepaling. Release 18 is bevroren in maart 2024.

«As for the new topics, some of the key aspects are: - Energy Efficiency (EE) - Artificial Intelligence (AI)/Machine Learning (ML) - eXtended, Augmented and Virtual Reality (XR, AR, VR), immersive communications»
02 · FEIT

De AI in het radionetwerk voorspelt welke cellen je toestel gebruikt

Release 18 voegt AI/ML toe aan het radionetwerk (NG-RAN) voor drie toepassingen: energie besparen, belasting spreiden en mobiliteit. Voor mobiliteit geeft een basisstation bij een overdracht een voorspeld traject van het toestel door aan het volgende basisstation, als lijst van cellen waarmee het toestel naar verwachting verbinding maakt. Bij energiebesparing beslist een getraind model in real time of een cel aan of uit gaat. De samenvatting staat in TR 21.918 en bouwt op TR 37.817, dat al op de site staat.

«a cell-based UE trajectory prediction is transferred to the target NG-RAN node via the Handover Preparation procedure to provide information for subsequent mobility decisions, e.g., the predicted NG-RAN cells the UE is expected to connect to.»
03 · FEIT

Een zuinig 5G-toestel mag tot drie uur slapen tussen luistermomenten

Release 17 introduceerde RedCap (reduced capability), een eenvoudiger 5G-toestelklasse voor onder meer wearables, industriële sensoren en camerabewaking. Release 18 voegt eRedCap toe, met een piek van 10 megabit per seconde, tussen de bestaande IoT-netwerken (NB-IoT, LTE-M) en RedCap in. Release 17 liet toestellen in de rusttoestand (RRC Idle) al tot ongeveer drie uur tussen twee luistermomenten slapen, om batterij te sparen. Release 18 maakt die lange slaap ook mogelijk in de inactieve toestand (RRC Inactive). De lange slaap is optioneel en geldt niet alleen voor RedCap-toestellen.

«Rel-18 takes a step further by introducing support for enhanced eDRX cycle length in RRC Inactive state beyond 10.24 seconds, up to the same eDRX cycle length as for RRC Idle state (up to 10485.76 seconds, i.e., ~3 hours), making the RRC Inactive state more power-efficient.»
04 · FEIT

3GPP noemt energiebesparing in het net cruciaal voor 5G

Release 18 bevat voor het eerst een werkitem voor netwerkenergiebesparing in de 5G-radio: cellen die periodiek zwijgen (cell DTX/DRX), minder antennes of minder vermogen, en bundels die alleen aan gaan als het nodig is. De releasebeschrijving noemt het 'key to 5G/NR success', voor milieu en kosten. De onderliggende studie TR 38.864 geeft een GSMA-cijfer door: energie is ongeveer 23 procent van de kosten van een operator, vooral in het radiodeel. De samenvatting in TR 21.918 is aangeleverd door Huawei, rapporteur van dit werkitem.

«Network energy savings is key to 5G/NR success to reduce environmental impact (greenhouse gas emissions), and for operational cost savings.»
05 · IN ONTWIKKELING

Release 20 sluit 5G-Advanced af en begint de 6G-studies

Volgens 3GPP is Release 20 de laatste release die alleen over 5G-Advanced gaat: 126 werkitems en 74 studies voor 5G-Advanced lopen er naast de eerste 6G-studies. 3GPP besloot dat 6G twee releases nodig heeft, Release 20 voor studies en Release 21 voor de norm, om de ITU-termijnen te halen (voorstellen begin 2029, specificaties uiterlijk medio 2030). De radiogroepen moeten hun capaciteit delen tussen 5G-Advanced en 6G en dubbel werk vermijden. De functional freeze van Release 20 staat gepland voor maart 2027.

«3GPP has concluded that two 3GPP Releases are needed to specify 6G: Release 20 for Studies Release 21 for the normative work»
Grens en tegengeluid

AI in de radioverbinding zelf, tussen mast en toestel, begon als studie. Die vond voordeel voor het richten van radiobundels, maar geen akkoord over het samenvatten van kanaalmetingen met een model aan twee kanten. Release 19 nam daarom alleen bundelbeheer, plaatsbepaling en het voorspellen van kanaalmetingen op in de norm[8]. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) meet dekking per gemeente met een meetauto, maar onderscheidt 5G niet[9]. BEREC, het samenwerkingsverband van Europese telecomtoezichthouders, schreef in 2024 dat zijn leden 5G-dekking elk op hun eigen manier verzamelen[10].

06 · FEIT

Over AI die kanaalmetingen samenvat, was er geen akkoord

In de Release 18-studie TR 38.843 (december 2023) onderzocht 3GPP AI/ML in de radioverbinding zelf, tussen basisstation en toestel. Tot dan toe was AI daar alleen eigen implementatie van fabrikanten. De studie vond voordeel voor het richten van radiobundels, maar er was geen consensus om CSI-compressie (het samenvatten van kanaalmetingen met een model aan twee kanten) te normeren, onder meer door problemen met training over leveranciers heen. Release 19 normeerde daarom alleen bundelbeheer, plaatsbepaling en CSI-voorspelling; de tweezijdige modellen schuiven door naar Release 20.

«From RAN1 perspective, there is no consensus on the recommendation of CSI compression for normative work.»
07 · FEIT

De RDI meet dekking per gemeente, niet of het 5G is

De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) controleert de dekkings- en snelheidsverplichting met een meetauto: drie telefoons in een dakkoffer downloaden langs een willekeurige route, minimaal 330 keer per gemeente. In 2025 en 2026 voldeden KPN, Odido en VodafoneZiggo in alle gemeten gemeenten. De minimumsnelheid is volgens de RDI-pagina nu 10 megabit per seconde, buitenshuis. De RDI noemt de uitkomst een momentopname en meet niet in elke gemeente. De gepubliceerde resultaten maken geen onderscheid naar 4G of 5G.

«De meetresultaten zijn een objectieve weergave van de mobiele dekking in een gemeente, maar blijven een momentopname.»
08 · FEIT

Europese toezichthouders meten 5G-dekking elk op hun eigen manier

In een rapport van oktober 2024 schrijft BEREC, het samenwerkingsverband van Europese telecomtoezichthouders, dat 21 toezichthouders 5G-dekking op verschillende manieren verzamelen: 7 noemen alleen '5G', 6 scheiden standalone en non-standalone, 3 verzamelen alleen non-standalone, en 2 verzamelen geen 5G-dekking. BEREC noemt het lastig om die cijfers te harmoniseren. In december 2024 adviseerde BEREC de nieuwe EU-methode, die 5G-kwaliteit berekent in plaats van meet, niet zonder kleinschalige test in te voeren.

«21 NRAs/OCAs collect information about the 5G coverage in different ways. 7 refer generically to 5G, 6 collect data on both 5G NSA and 5G SA and 3 collect data only on 5G NSA.»
Wie zit erachter · 3
Standaardisatie en normen · mondiaal
3GPP

Het industrieverbond dat de technische specificaties van mobiele netwerken schrijft. Zijn eisen voor waarneming in 5G (release 19) benoemen het privacyrisico voor mensen zonder telefoon.

14 ONDERWERPEN →
Toezichthouder · NL
RDI

De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Behartigt de Nederlandse belangen op de wereldradioconferentie en krijgt, volgens het kabinetsvoorstel, samen met de Autoriteit Persoonsgegevens een coördinerende rol bij het toezicht op de AI-verordening.

5 ONDERWERPEN →
EU-instelling · EU
BEREC

BEREC, het Body of European Regulators for Electronic Communications. Op de eigen pagina Mission and Strategy schrijft het dat het bijdraagt aan de ontwikkeling en de betere werking van de interne markt voor elektronische-communicatienetwerken en -diensten.

3 ONDERWERPEN →
Stemmen
01 · STEM

Stavros Eleftherakis

Onderzoeker plaatsbepaling, beveiliging en privacy in draadloze netwerken, IMDEA Networks

«5G is vulnerable to AKA linkability, TAU Reject bidding-down and CSI reports localization attacks. 3GPP should prioritize mitigating these threats in future releases.»
02 · STEM

Stavros Eleftherakis

Onderzoeker plaatsbepaling, beveiliging en privacy in draadloze netwerken, IMDEA Networks

«Many 5G MMs are optional, leaving the mitigation of several attacks up to operators’ discretion.»
03 · STEM

Stavros Eleftherakis

Onderzoeker plaatsbepaling, beveiliging en privacy in draadloze netwerken, IMDEA Networks

«3GPP should propose security and privacy frameworks for emerging technologies in future 6G releases.»
Bronnen bij de tekst
  1. 015G-Advanced begint in Release 18: energie, AI en XR als nieuwe onderwerpen3GPP, TR 21.918: beschrijving Release 18 (2025)
  2. 02Release 20 is de brug: de laatste 5G-Advanced-release en de 6G-studies3GPP, Release 20 (2026)
  3. 03De AI in het 5G-radionetwerk voorspelt welke cellen een toestel straks gebruikt3GPP, TR 21.918: beschrijving Release 18 (2025)
  4. 04Zuinige 5G-toestellen mogen tot drie uur slapen, sinds Release 18 ook in de inactieve stand3GPP, TR 21.918: beschrijving Release 18 (2025)
  5. 053GPP: energiebesparing in het netwerk is cruciaal voor 5G3GPP, TR 21.918: beschrijving Release 18 (2025)
  6. 063GPP TR 22.837: feasibility study sensing-diensten in 5G3GPP, TR 22.837 — Integrated Sensing and Communication (2024)
  7. 07Release 19 legt batterijloze Ambient IoT vast3GPP, TS 22.369 — Ambient power-enabled IoT (2024)
  8. 08AI in de 5G-radioverbinding: wel voor bundels en positie, geen akkoord over CSI-compressie3GPP, TR 38.843: AI/ML in de radioverbinding (2023)
  9. 09De RDI meet mobiele dekking per gemeente, maar niet of het 5G isRDI, Dekkings- en snelheidsverplichting (met meetresultaten per gemeente) (2026)
  10. 10BEREC: Europese toezichthouders meten 5G-dekking elk op hun eigen manierBEREC, BEREC: implementatierapport geografische netwerkkartering (2024)
Volgend onderwerp
Hulpdiensten op 5G

De 5G-norm voor hulpdiensten regelt voorrang op het net en heimelijk meeluisteren, maar Nederland koos nog niet op welk net de opvolger van C2000 komt.

Lees verder →

Lees ook

↑ Terug naar 5G