6G Matrix

De 5G-standaard

In de 5G-norm kan de operator voorrang per klant verkopen en je locatie doorgeven aan derden.

6GIoTIoBNanoAI TwinStaatMilitairIndustrieKapitaalBurger
Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEKWie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTORENWaartoe?5 DOSSIERS · CONTROL
Wat is het

5G heet officieel IMT-2020, van International Mobile Telecommunications. In september 2015 beschreef de Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU), een VN-organisatie, het raamwerk met drie doelen: snel mobiel breedband, zeer betrouwbare verbindingen met lage vertraging, en heel veel apparaten tegelijk. Niet elk netwerk hoeft alle functies te hebben[1]. De ITU erkent de radiotechniek. Het 3rd Generation Partnership Project (3GPP), het verbond dat de mobiele standaarden schrijft, levert de inhoud[2].

Hoe het werkt

De ITU zet de toetslat. Rapport M.2410 vraagt onder meer een miljoen apparaten per vierkante kilometer. Dat is een criterium om technieken te beoordelen, geen meting in de straat[3]. 3GPP werkt dat uit, met slicing en het openstellen van het net voor derden als fundament[4]. Bij slicing deelt de operator het net in plakken. Per plak kan hij een minimumcapaciteit instellen en bepalen welke plak voorgaat als het druk is, ook voor één klant[5]. In de beheernorm is zo'n plak een product, met een contract over de kwaliteit[6]. Ook elke datastroom krijgt een voorrangsniveau, van 1 tot 15. Bij krapte wijkt de stroom met het lagere niveau[7]. Via de Network Exposure Function (NEF), de functie die het net openzet, kan de kern aan een partij met toestemming van de operator doorgeven waar een toestel is, of het bereikbaar is en of het in het buitenland zit[8].

Wat 6G en AI toevoegen

6G heet IMT-2030 en bouwt op de drie 5G-doelen verder. In november 2023 zette de ITU er een doel bij: het netwerk meet zelf, ook dingen die niet verbonden zijn[9]. Dat staat bij De 6G-standaard. De brug ernaartoe is 5G-Advanced. AI in de 5G-radio zelf is daar maar voor een deel norm geworden.

Bewijs · 6
01 · FEIT

Het 5G-raamwerk heeft drie doelen, niet elk net hoeft alles

In aanbeveling M.2083 (september 2015) legde de ITU het raamwerk voor 5G (IMT-2020) vast met drie gebruiksdoelen: snel mobiel breedband (eMBB), zeer betrouwbare verbindingen met lage vertraging (URLLC) en heel veel apparaten tegelijk (mMTC). Voor dat laatste noemt de ITU goedkope apparaten met een zeer lange batterijduur. In dezelfde tekst staat dat 5G modulair moet zijn: niet elk netwerk hoeft alle functies te hebben.

«future IMT systems should be designed in a highly modular manner so that not all features have to be implemented in all networks.»
02 · FEIT

De ITU stempelt, 3GPP schrijft de 5G-standaard

Op 26 november 2020 meldde de ITU dat drie radiotechnieken de evaluatie voor IMT-2020 hadden doorstaan: twee van 3GPP en 5Gi van het Indiase TSDSI. De aanbeveling die ze vastlegt, M.2150 (nu versie 3, februari 2026), noemt de 3GPP-techniek "5G, Release 15 and beyond" en verwijst voor de inhoud vooral naar specificaties die buiten de ITU zijn geschreven. Release 15 was volgens 3GPP de eerste volledige set 5G-standaarden; Release 16 (bevroren op 3 juli 2020) maakte de inzending bij de ITU af.

«This Recommendation therefore makes extensive use of references to externally developed specifications.»
03 · FEIT

Slicing en openstellen van het net zijn de kern van 5G

In de 5G-dienstvereisten (3GPP TS 22.261) noemt 3GPP flexibele netwerkbediening het fundament van het 5G-systeem, met als onderdelen netwerkslicing (een operator maakt aangepaste deelnetwerken, bijvoorbeeld voor hulpdiensten of bedrijven) en het openstellen van netwerkvermogens voor derden. In dezelfde tekst staat dat 5G nauwkeuriger plaatsbepaling moet leveren en daarvoor ook satellietnavigatie, wifi, Bluetooth en sensoren mag combineren.

«Flexible network operations are the mainstay of the 5G system. The capabilities to provide this flexibility include network slicing, network capability exposure, scalability, and diverse mobility.»
04 · FEIT

De operator bepaalt welke plak van het net voorgaat bij drukte

Een netwerkslice is een logisch apart netwerk op dezelfde masten en kern. De dienstvereisten van 5G (TS 22.261, § 6.1) zeggen dat een slice 'only specific users' kan bedienen, zoals gebruikers van voorrangsdiensten (MPS, Multimedia Priority Service), hulpdiensten, zakelijke klanten of een virtuele operator (MVNO). De eisen: verkeer in de ene slice 'shall have no impact' op andere slices; de operator kan een 'minimum available capacity' per slice vastleggen; en hij kan 'a priority order between different network slices' bepalen voor het geval slices om dezelfde middelen concurreren. Een private slice kan worden afgeschermd voor alles wat 'the associated third-party' niet heeft toegestaan. Bij een maximum aantal toestellen per slice kunnen voorrangsdiensten volgens 'national/regional regulations and operator policy' worden vrijgesteld. De architectuur (TS 23.501) noemt slices die 'dedicated to a customer' zijn. Elke slice heeft een kenmerk (S-NSSAI); de netfunctie NSSF helpt bij de keuze welke slices een toestel krijgt. Dat het toewijzen van voorrang technisch per klant kan, zegt de norm zelf; wie die voorrang krijgt, laat de norm aan de operator en de wet.

«The 5G system shall enable the network operator to define a priority order between different network slices in case multiple network slices compete for resources on the same network.»
05 · FEIT

In de beheernorm is een plak van het net een product voor een klant

De beheernorm TS 28.530 beschrijft slicing als logische netwerken 'with appropriate isolation, resources and optimized topology to serve a purpose or service category'. Een aanbieder (CSP, Communication Service Provider) kan 'Network Slice as a Service (NSaaS)' aan een klant leveren; dan is 'the offered service is the actual network slice'. De eisen per slice worden vastgelegd in een SLA (Service Level Agreement) en staan in een lijst met onder meer 'degree of isolation' en 'priority'. Het informatiemodel (TS 28.541) heeft een IsolationProfile, en geeft als voorbeeld hoe het gebruikersverkeer in de kern 'for the slices for a particular tenant' op eigen netfuncties ('DEDICATED') kan worden gezet. De branchevereniging GSMA beschrijft in NG.116, het sjabloon voor slicetypen, 'dedicated logical networks on a shared infrastructure', met de rol van 'Network Slice Customer'. Het attribuut 'Isolation level' is daar nog niet ingevuld: 'This attribute is FFS' (For Further Study). Hoe sterk een slice in de praktijk is afgeschermd, volgt dus niet uit de norm zelf maar uit het contract en de inrichting.

«Unlike the communication service delivered to end customers, in NSaaS, the offered service is the actual network slice.»
06 · FEIT

De 5G-kern kan de locatie van een toestel doorgeven aan derden

De systeemarchitectuur van 5G (3GPP TS 23.501) is servicegericht: netwerkfuncties bieden elkaar diensten aan. Een aparte functie, de Network Exposure Function (NEF), stelt die vermogens open voor externe partijen. Volgens § 5.20 kan de monitoringfunctie daarbij onder meer de locatie van een toestel doorgeven, of het bereikbaar is, of het roamt en of de verbinding wegvalt, aan een geautoriseerde externe partij. Of en aan wie dat gebeurt, bepaalt de operator.

«Monitoring capability can be used for exposing UE's mobility management context such as UE location, reachability, roaming status, and loss of connectivity.»
Grens en tegengeluid

Het EU-plan COM(2016) 588 beloofde ononderbroken 5G in alle steden in 2025[10]. In juni 2025 noemt de Europese Commissie de uitrol basic 5G: 94,3 procent dekking in 2024, maar in 2025 maar 2 procent van de gebruikers op de nieuwe 5G-kern[11]. In Nederland eist de 700 megahertz-vergunning van 2020 98 procent dekking per gemeente, buiten, met 8 megabit per seconde, maar geen 5G als techniek[12].

De EU-verordening 2015/2120 zegt dat al het internetverkeer gelijk is, met één uitzondering: specialised services, gespecialiseerde diensten die het gewone internet niet mogen verdringen[13]. Het Hof van Justitie van de EU verbood het om commerciële redenen voortrekken van verkeer van partners. Die arresten gaan over zero-rating, het gratis maken van data voor bepaalde diensten, niet over slicing[14]. BEREC, het samenwerkingsverband van Europese telecomtoezichthouders, schrijft in een ontwerp dat een plak bij overbelasting mag voorgaan. Dat is een consultatieversie[15]. Het wetsvoorstel voor een Digital Networks Act, COM(2026) 16, noemt slicing bij naam en wil de Commissie de voorwaarden laten vastleggen. Het is een voorstel, geen wet[16]. Een oordeel van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) over slicing is niet gevonden. Haar jaarverslag over 2025-2026 noemt het niet. KPN verkoopt wel Application Priority, voorrang voor zakelijke apps als het mobiele net vol dreigt te raken. De productpagina noemt het woord slicing niet[17].

07 · FEIT

De Commissie noemt de uitrol basic 5G, 2 procent op de nieuwe kern

In het rapport State of the Digital Decade 2025 (16 juni 2025) schrijft de Europese Commissie dat de 5G-indicator alleen meet waar een 5G-signaal is, niet hoe goed het netwerk werkt. Ze noemt de uitrol daarom 'basic 5G'. De dekking was 94,3 procent in 2024. In 2025 zat volgens de Commissie maar 2 procent van de 5G-gebruikers op standalone 5G, de versie met de nieuwe servicegerichte kern. De rest gebruikt 5G-radio op een 4G-kern, zoals Release 15 als eerste stap mogelijk maakte.

«The current KPI for the 5G target does not reflect the actual quality of service experienced by users. It monitors areas where a 5G signal is available, regardless of the network performance.»
08 · FEIT

De Nederlandse dekkingseis noemt geen 5G

Bij de multibandveiling van juli 2020 kreeg elke 700 MHz-vergunning de plicht om binnen twee jaar op ten minste 98 procent van de oppervlakte van elke gemeente buiten mobiele dienst te bieden, met minimaal 8 megabit per seconde (na zes jaar 10), in 90 procent van de gevallen. De eis geldt tot 1 januari 2030 en noemt geen techniek: het gaat om een openbare elektronische communicatiedienst. De 3,5 GHz-veiling van juli 2024 bracht 174,4 miljoen euro op, met vergunningen tot eind 2040 en een ingebruiknameplicht; 2x50 MHz bleef over voor private, lokale 5G-netwerken.

«De vergunninghouder biedt vanaf uiterlijk twee jaar na het in werking treden van deze vergunning op ten minste 98% van de oppervlakte van de in bijlage “Kaart van Nederland” van deze vergunning vastgestelde gemeenten buitenshuis een openbare elektronische communicatiedienst aan.»
09 · FEIT

Gespecialiseerde diensten mogen het internet niet verdringen

Artikel 3, lid 3, van de Open Internetverordening (2015/2120) verplicht internetaanbieders 'alle verkeer op gelijke wijze' te behandelen, ongeacht verzender, inhoud of toepassing. Redelijk verkeersbeheer mag, maar 'mogen zij niet berusten op commerciële overwegingen'. Bij congestie mag de aanbieder ingrijpen 'op voorwaarde dat gelijkwaardige soorten verkeer gelijk worden behandeld'. Lid 5 laat 'andere diensten' toe die 'geoptimaliseerd zijn voor specifieke inhoud, toepassingen of diensten', maar alleen als dat 'nodig is' voor een bepaald kwaliteitsniveau. Ze mogen niet 'ter vervanging van internettoegangsdiensten' worden aangeboden en geen 'nadelige invloed hebben op de beschikbaarheid of de algemene kwaliteit' van internettoegang. Overweging 16 noemt het doel: niet 'algemeen voorrang te geven aan vergelijkbare inhoud' en zo de regels te 'omzeilen'. De BEREC-richtsnoeren (BoR (22) 81) zeggen hetzelfde: gegarandeerde kwaliteit 'cannot be provided by simply granting general priority over comparable content', en de uitzondering mag geen 'circumvention of the Regulation' worden. Op de site staat al wat dit artikel over blokkeren zegt; dit feit gaat over voorrang. Het woord slicing komt in de verordening en in BoR (22) 81 niet voor.

«mogen deze diensten uitsluitend aanbieden of faciliteren indien de netwerkcapaciteit groot genoeg is om de diensten aan te bieden ter aanvulling op verleende internettoegangsdiensten. Deze diensten mogen niet worden gebruikt of aangeboden ter vervanging van internettoegangsdiensten, en mogen geen nadelige invloed hebben op de beschikbaarheid of de algemene kwaliteit van internettoegangsdiensten voor eindgebruikers.»
10 · IN ONTWIKKELING

Ontwerp van toezichthouders: een plak mag bij drukte voorgaan

BEREC, het orgaan van de Europese telecomtoezichthouders, schreef op zijn 5G-pagina dat het 'not aware of any concrete example' is waarin de verordening 5G hindert, en dat bij 5QI 'some packets can obtain better QoS than other packets'. In juni 2026 legde BEREC een ontwerp ter consultatie voor: BoR (26) 84, 'Further Guidance on 5G Network Slicing' (reacties tot 6 augustus 2026, volgens de consultatiepagina, die er ook bij zet dat BEREC het kader 'remains fit for purpose' vindt). Daarin: operators kunnen slices zo instellen dat 'in the event of an overload, one slice can use the radio sector/cell’s capacity as a priority (at the expense of the other slices)'. Genoemde toepassingen zijn kanalen voor 'law enforcement, fire service, ambulance service', en een eindgebruiker die 'temporarily access a higher-quality slice'. BEREC merkt op dat 'the logical isolation of a slice' niets verandert aan het feit dat de middelen beperkt zijn en gedeeld 'with other services including IAS' (Internet Access Service). Welke app welke kwaliteit krijgt, 'shall rest exclusively with the end-user'. Achteruitgang van internet kan 'acceptable' zijn als die 'limited to the duration of specific events (e.g. a concert)' blijft. In de voorbeelden: een slice alleen voor de VR-app van een partner is 'likely not permissible', een ambulanceverbinding 'likely permissible'. Dit is een ontwerp; een definitieve versie is niet gevonden.

«Network operators have the option of configuring slices in such a way that, for example, in the event of an overload, one slice can use the radio sector/cell’s capacity as a priority (at the expense of the other slices).»
11 · IN ONTWIKKELING

Een EU-voorstel wil dat de Commissie de regels voor slicing zet

De Europese Commissie stelde op 21 januari 2026 een Digital Networks Act voor (COM(2026) 16); het is een voorstel, geen wet. De netneutraliteitsregels komen terug in artikel 93. Nieuw is lid 6: 'The Commission may adopt implementing acts' over de voorwaarden voor diensten naast internettoegang, de gespecialiseerde diensten. Overweging 35 noemt gespecialiseerde diensten 'such as network slicing', onder meer voor drones die 'isolation from other traffic' nodig hebben. Overweging 255 wil de voorwaarden vastleggen 'under which specialised business services should be offered', en zegt: 'Critical government services should also be considered as priority services', voor 'security and defence needs'. Volgens de toelichting vroegen telecomoperators om herziening, en waarschuwden internetgemeenschap en consumentengroepen voor 'a two-speed internetInternet' (sic). Een verplichte vergoeding van grote contentaanbieders aan operators ("fair share") staat er niet in; de tekst noemt 'voluntary conciliation' bij geschillen.

«The Commission may adopt implementing acts detailing the conditions referred to in this Article for the offering of services other than internet access services which are optimised for specific content, applications or services, or a combination thereof.»
12 · FEIT

Een ACM-oordeel over slicing ontbreekt, KPN verkoopt al voorrang

De ACM houdt toezicht op de netneutraliteitsverordening; artikel 7.4a van de Telecommunicatiewet laat bij algemene maatregel van bestuur regels stellen 'ter uitvoering van de netneutraliteitsverordening'. In het jaarverslag 2020-2021 schreef de ACM dat 5G het makkelijker maakt 'diensten met verschillende Quality of Service' aan te bieden, 'ook aan diensten voor hulpverleners', en dat uit een inventarisatie bleek dat dat aanbod 'nog beperkt' was. Het jaarverslag 2025-2026 (de periode 1 mei 2025 tot en met 30 april 2026) noemt slicing en 5G niet; het gaat onder meer over het blokkeren van Russische media, met de vaststelling: 'De uitvoering van de Europese sanctieregelgeving valt onder deze uitzondering.' KPN verkoopt zakelijk 'Application Priority': kritieke apps krijgen 'een hogere prioriteit op het mobiele netwerk', ook bij '(dreigende) congestie' (P*, eigen opgave). KPN noemt dat op de productpagina geen slicing, en welke techniek eronder zit staat er niet. Bij SAIL 2025 zei een KPN-medewerker: 'Niet iedereen kan tegelijk fullstream Netflix kijken', met een 'vluchtstrook' voor hulpdiensten (P*). Een ACM-beoordeling van zulke producten is niet gevonden.

«De uitrol van 5G maakt het beter mogelijk voor ISP’s om niet alleen gespecialiseerde diensten aan te bieden, maar ook diensten met verschillende Quality of Service.»
Wie zit erachter · 8
Standaardisatie en normen · mondiaal
3GPP

Het industrieverbond dat de technische specificaties van mobiele netwerken schrijft. Zijn eisen voor waarneming in 5G (release 19) benoemen het privacyrisico voor mensen zonder telefoon.

14 ONDERWERPEN →
VN-organisatie · mondiaal
ITU

De Internationale Telecommunicatie-unie, een VN-organisatie. ITU-R legde in 2023 het raamwerk voor 6G (IMT-2030) vast; ITU-T beschrijft de digitale tweeling van het netwerk.

17 ONDERWERPEN →
EU-instelling · EU
Europese Commissie

Het uitvoerende orgaan van de EU. Stelt wetten voor en ziet toe op de uitvoering; het AI Office van de Commissie handhaaft de regels voor algemene AI-modellen, en het in- en uitreissysteem EES draait onder haar leiding.

19 ONDERWERPEN →
Overheid · NL
Het Rijk

Het kabinet en de ministeries. Het ministerie van Economische Zaken is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de wereldradioconferentie; het kabinet werkt aan nationaal toezicht op de AI-verordening.

8 ONDERWERPEN →
EU-instelling · EU
BEREC

BEREC, het Body of European Regulators for Electronic Communications. Op de eigen pagina Mission and Strategy schrijft het dat het bijdraagt aan de ontwikkeling en de betere werking van de interne markt voor elektronische-communicatienetwerken en -diensten.

3 ONDERWERPEN →
Brancheorganisatie · mondiaal
GSMA

De wereldwijde organisatie van mobiele operators.

3 ONDERWERPEN →
Toezichthouder · NL
RDI

De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Behartigt de Nederlandse belangen op de wereldradioconferentie en krijgt, volgens het kabinetsvoorstel, samen met de Autoriteit Persoonsgegevens een coördinerende rol bij het toezicht op de AI-verordening.

5 ONDERWERPEN →
EU-instelling · EU
Europees Parlement en Raad

Samen de wetgever van de EU. De AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689, is van 13 juni 2024.

30 ONDERWERPEN →
Stemmen
01 · STEM

Thomas Lohninger

Directeur van epicenter.works, netneutraliteit

«Technologisch gesehen gibt 5G Telekombetreibern die Mittel in die Hand, den Informationsfluss in ihren Netzen umfangreicher zu kontrollieren und zu steuern als je zuvor.»
02 · STEM

Thomas Lohninger

Directeur van epicenter.works, netneutraliteit

«Mögliche Einsatzszenarien reichen von einer Bevorzugung von Premium-Kunden im Mobilfunk zu Lasten aller anderer Netzteilnehmer, die sich mit einem schlechter gestellten „Slice“ zufrieden geben müssten, bis hin zu einer kompletten Segmentierung des Internets, bei der jede Anwendung im Netzwerk einzeln kontrollierbar wäre.»
03 · STEM

Barbara van Schewick

Hoogleraar recht en (bijkomend) elektrotechniek, Stanford, netneutraliteit

«T-Mobile, AT&T and Verizon are all testing ways to create these 5G fast lanes for apps such as video conferencing, games, and video where the ISP chooses and controls what gets boosted.»
Bronnen bij de tekst
  1. 01Het 5G-raamwerk: drie doelen, en niet elk netwerk hoeft allesITU-R, Recommendation ITU-R M.2083-0 (2015)
  2. 02De ITU stempelt, 3GPP schrijft de 5G-standaardITU-R, ITU-R M.2150-3: radio-interfaces IMT-2020 (2026)
  3. 03De 5G-eis: een miljoen apparaten per vierkante kilometerITU-R, ITU-R M.2410: minimumeisen IMT-2020 (2017)
  4. 043GPP: slicing en openstellen van het netwerk zijn de kern van 5G3GPP, 3GPP TS 22.261: servicevereisten 5G (2026)
  5. 05De 5G-norm laat de operator per slice een minimumcapaciteit en een voorrangsvolgorde instellen, ook voor één klant3GPP, TS 22.261: dienstvereisten 5G (Rel-20) (2026)
  6. 06In de beheernormen is een slice een product dat de operator aan een klant verkoopt, met een contract en een isolatieniveau3GPP, TS 28.530: beheer van slices, begrippen en eisen (2025)
  7. 07Binnen 5G bepaalt een voorrangsniveau van 1 tot 15 welke datastroom bij krapte wijkt3GPP, TS 23.501 — Network Slice Area of Service (2026)
  8. 08De 5G-kern geeft de locatie van een toestel door aan derden3GPP, 3GPP TS 23.501: systeemarchitectuur 5G (2026)
  9. 09IMT-2030: sensing als dienstITU-R, Recommendation ITU-R M.2160-0 — IMT for 2030 and beyond (2023)
  10. 10Het EU-plan van 2016: in 2025 overal in de stad ononderbroken 5GEuropese Commissie, 5G-actieplan COM(2016) 588
  11. 11De Commissie: Europa heeft vooral 'basic 5G', 2 procent op de echte 5G-kernEuropese Commissie, COM(2025) 290 final, State of the Digital Decade 2025
  12. 12De Nederlandse dekkingseis: 98 procent per gemeente, 8 megabit, geen 5G-eisStaatscourant, Stcrt. 2020, 41318: vergunningen multibandveiling
  13. 13De EU-regel: al het internetverkeer gelijk, met één uitzondering voor gespecialiseerde diensten die het internet niet mogen verdringenEUR-Lex, Open Internet-verordening (EU) 2015/2120
  14. 14Het Europese Hof: verkeer van partners voortrekken om commerciële redenen mag nietHof van Justitie van de EU, HvJ EU, Telenor (2020)
  15. 15BEREC-ontwerp 2026: een slice mag bij overbelasting voorgaan, en tijdelijk minder internet kan aanvaardbaar zijnBEREC, BEREC-ontwerp: slicing en open internet (2026)
  16. 16Het voorstel voor een Digital Networks Act noemt slicing bij naam en wil de Commissie de voorwaarden laten vastleggenEuropese Commissie, Voorstel Digital Networks Act (2026)
  17. 17In Nederland toetst de ACM slicing niet apart; KPN verkoopt al voorrang bij congestieACM, ACM: jaarverslag netneutraliteit 2020-2021
Volgend onderwerp
5G-Advanced

In 5G-Advanced voorspelt AI in het netwerk langs welke zendmasten je toestel gaat, maar of dat in Nederland al draait, blijkt uit geen openbare meting.

Lees verder →

Lees ook

Ook verbonden met Masten & dekking.

↑ Terug naar 5G