6G Matrix

Hulpdiensten op 5G

De 5G-norm voor hulpdiensten regelt voorrang op het net en heimelijk meeluisteren, maar Nederland koos nog niet op welk net de opvolger van C2000 komt.

6GIoTIoBNanoAI TwinStaatMilitairIndustrieKapitaalBurger
Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEKWie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTORENWaartoe?5 DOSSIERS · CONTROL
Wat is het

Hulpdiensten praten nu via C2000, het eigen portofoonnet van politie, brandweer en ambulance. De opvolger heet Vernieuwing Missiekritische Communicatie (VMX). Welk net en welke operator Nederland daarvoor kiest, is niet vastgelegd[1]. De norm van het 3rd Generation Partnership Project (3GPP) voor zulke diensten heet MCX (Mission Critical Services): spraak, data en video voor hulpverleners. Die norm beschrijft voorrang, locatie, opname en meeluisteren[2].

Hoe het werkt

Is er te weinig capaciteit, dan krijgt een groep met voorrang ruimte door lager verkeer te verdringen, binnen het beleid van de operator[2]. Daaronder ligt het voorrangsniveau dat elke datastroom in 5G heeft, zie De 5G-standaard[3]. Een bevoegde gebruiker kan de locatie van een hulpverlener opvragen. Het toestel bewaart die als de verbinding wegvalt en meldt hem weer als die terug is[4]. De norm verplicht twee vormen van heimelijk luisteren. Bij ambient listening zendt het toestel uit zonder teken op het scherm, en probeert iemand het uit te zetten, dan lijkt het uit terwijl het luisteren doorgaat[5]. Dat staat in de norm, niet in een openbaar ontwerp voor VMX.

Wat 6G en AI toevoegen

Er is geen bron die 6G of AI voor hulpdiensten al vastlegt. Wat wel doorloopt, is het spoor. FRMCS (Future Railway Mobile Communication System) is de 5G-opvolger van GSM-R, het radionet voor treinen, en leunt op dezelfde MCX-normen. Het beheercontract van ProRail voor GSM-R loopt in april 2032 af. De FRMCS-specificaties komen volgens de staatssecretaris waarschijnlijk pas rond 2029[6]. Voor 6G staat bij Het netwerk als doelwit dat beveiliging wettelijk aftappen niet mag hinderen.

Bewijs · 5
01 · FEIT

Via de 5G-portofoon kan iemand meeluisteren, ook als die uit lijkt

De 3GPP-norm voor missiekritische diensten (MCX: spraak, data en video voor hulpdiensten) verplicht twee vormen van heimelijk luisteren. Bij 'discreet listening' ontvangt een bevoegde gebruiker de gesprekken en metadata van een doelpersoon, zonder dat die of de groep het merkt, met opname en afspelen voor analyse en over alle toestellen waarop die persoon is ingelogd. Bij 'ambient listening' gaat een toestel zelf uitzenden zonder enige aanwijzing op het scherm; probeert iemand het uit te zetten, dan moet het uit lijken terwijl het luisteren doorgaat. De norm noemt als doel gestolen toestellen, het monitoren van agenten, hun veiligheid en bijzondere operaties. Hoe de toestemming voor meeluisteren wordt geregeld, valt volgens 3GPP buiten de norm.

«[R-6.15.2.2.1-003] If someone attempts to turn off an MCX UE that is being listened to it shall appear to be turned off even while Ambient Listening continues to be active.»
02 · FEIT

Hulpdiensten krijgen voorrang en verdringen lager verkeer

TS 22.280 regelt dat een gesprek van een groep met voorrangsrechten bij schaarste capaciteit krijgt door communicatie met lagere prioriteit te verdringen (pre-emptie). De prioriteit hangt af van kenmerken van de gebruiker, zoals eerste of tweede hulpverlener, leidinggevende, centralist en in of uit dienst. Toegang, toelating en planning in het netwerk worden telkens beïnvloed 'subject to operator policy'. Hulpdiensten mogen eigen en publieke 3GPP-netwerken gebruiken; eigen netwerken hebben de voorkeur, publieke netwerken dienen onder meer waar eigen dekking ontbreekt.

«[R-6.8.1-005] In case of resource shortage a communication made to a group with pre-emption permissions shall be given resources to complete this communication by pre-empting lower priority communications.»
03 · FEIT

Een bevoegde gebruiker kan elke hulpverlener laten melden waar die is

Volgens TS 22.280 stuurt de MCX-dienst de locatie van wie zendt mee naar de ontvangers, binnen privacybeperkingen, en kan een bevoegde gebruiker eenmalige en periodieke locatierapporten van een gebruiker aanzetten. De logging per gesprek kan onder meer tijd, gebruikers-id, groep en de locatie van de zender bevatten; de organisatie kan ook alle groeps- en privégesprekken opnemen. De architectuurnorm TS 23.280 beschrijft dat het toestel locatie opslaat terwijl het niet rapporteert, en dat het rapporteren weer kan beginnen zodra de verbinding terug is. Een gebruiker kan wel de verspreiding van zijn eigen locatie beperken, als hij daartoe bevoegd is.

«[R-6.12-006] The MCX Service shall provide a means for an authorized MCX User to activate a one-time Location information report of an MCX User and periodic Location information update reports of an MCX User or a specific Functional Alias.»
04 · FEIT

Valt C2000 uit, dan heeft de politie een app als terugval

De politie gunde in januari 2022 een opdracht voor een 'commercial-off-the-shelf' push-to-talk-dienst (PTT, portofoonfunctie via een app) aan 2WAY B.V. Die dienst is volgens de TenderNed-aankondiging primair een terugval met hoge beschikbaarheid voor als C2000 tijdelijk wegvalt, en voor grensgebieden waar C2000 te weinig dekking heeft. De LMS noemt de terugval 'een app met PTT' voor alle gebruikers. Ambulancezorg Nederland wil in 2027 een eigen aanbesteding doen voor een nieuw PTT-systeem voor de ambulancesector (marktconsultatie van 19 oktober 2026).

«Betreft primair een fallback met een hoge beschikbaarheid voor het geval de communicatie via de C2000 Communicatieinfrastructuur tijdelijk wegvalt»
05 · IN ONTWIKKELING

Europa laat hulpdiensten kiezen voor eigen, commercieel of gemengd

Het ECC, het frequentiecomité van CEPT, legt in ECC/DEC/(16)02 (2016, gewijzigd in 2019) de frequenties voor breedband-PPDR (Public Protection and Disaster Relief, communicatie voor openbare orde en rampenbestrijding) vast. Het besluit noemt drie modellen: eigen netwerken, commerciële netwerken die zowel hulpdiensten als gewone klanten bedienen, of een mengvorm. De Europese Commissie meldt dat het EU Critical Communication System (EUCCS) de netwerken van politie, civiele bescherming en hulpdiensten in de Schengenzone moet verbinden, op basis van de 3GPP MCX-normen, en 'by 2030' moet bestaan. Voorlopers waren BroadMap en BroadWay; aan BroadWay deed de Nederlandse politie mee.

«BB-PPDR services can be provided by means of three infrastructure models; through mobile broadband networks dedicated to providing service to BB-PPDR users to meet their specific requirements, through commercial mobile networks providing both PPDR and commercial service or through hybrid solutions with partly dedicated and partly commercial network infrastructure.»
Grens en tegengeluid

VMX ging in januari 2026 naar de ontwerpfase. Het coalitieakkoord gaf geen extra geld[1]. Het Adviescollege ICT-toetsing beschreef in 2023 het plan onder de toenmalige naam NOOVA: geen eigen 4G- of 5G-radionetwerk, wel de netten van operators met een eigen kern erbovenop. Het college adviseerde NOOVA in die vorm te stoppen. Dat plan is dus niet hetzelfde als VMX[7]. De politie gunde in 2022 al een commerciële druk-om-te-spreken-app als terugval als C2000 wegvalt[8]. Europa laat landen kiezen tussen een eigen, commercieel of gemengd net. Een Europees systeem dat de netten van hulpdiensten verbindt, is gepland voor 2030[9].

06 · IN ONTWIKKELING

De C2000-opvolger zit in de ontwerpfase, zonder extra geld

Het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) werkt aan de opvolger van C2000 onder de naam Vernieuwing Missiekritische Communicatie (VMX). Per januari 2026 is VMX van de kwartiermakersfase naar de ontwerpfase gegaan; de uitvoering komt deels bij de Landelijke Meldkamer Samenwerking (LMS), een onderdeel van de politie, en deels bij een beleidsdirectie van het ministerie. Een startmodel wordt getoetst bij de betrokken partijen, maar het coalitieakkoord geeft geen extra geld (brief van 18 mei 2026). Eerder schreef de minister dat C2000 op de verouderde TETRA-standaard draait en dat bij de aanbesteding een systeemintegrator cruciaal is. In de geopende Kamerbrieven staat geen gekozen operator, netwerkmodel of einddatum.

«Door het afronden van deze aanbevelingen is per januari 2026 de kwartiermakersfase overgegaan naar de ontwerpfase.»
07 · FEIT

Het plan van 2023 bouwde geen eigen radionetwerk

Het Adviescollege ICT-toetsing (AC-ICT) beschreef in oktober 2023 de uitgangspunten van NOOVA, de toenmalige naam van de C2000-opvolger: er wordt geen eigen 4G/5G-radionetwerk gebouwd, maar de netwerken van één of meer mobiele operators worden gebruikt met een eigen kernnetwerk (core) erbovenop. De realisatie zou tot medio 2032 lopen. Hulpdiensten maken al afspraken met operators over voorrang op de mast en gereserveerde bandbreedte bij drukte, maar die publieke netwerken geven volgens het AC-ICT nog niet dezelfde garanties als C2000. Het college adviseerde NOOVA in die vorm te stoppen. Volgens de LMS is C2000 een net dat 'niet afhankelijk is van publieke communicatienetwerken', met 98 procent gegarandeerde beschikbaarheid.

«Er wordt geen eigen 4G/5G radionetwerk gebouwd; er wordt gebruik gemaakt van de netwerken van één of meerdere mobiele netwerkoperators met daarbovenop een eigen besturingslaag via een zogenoemd core-netwerk.»
Wie zit erachter · 3
Bronnen bij de tekst
  1. 01Opvolger van C2000 zit in de ontwerpfase, zonder extra geld en zonder gekozen operatorTweede Kamer, Kamerstuk 29 517, nr. 275, Brief van de minister van Justitie en Veiligheid over ontwikkelingen in brandweerzorg, crisisbeheersing en het meldkamerdomein (18 mei 2026)
  2. 02Op 5G krijgen hulpdiensten voorrang en verdringen ze lager verkeer, binnen het beleid van de operator3GPP, TS 22.280: gemeenschappelijke eisen missiekritische diensten (2026)
  3. 03Binnen 5G bepaalt een voorrangsniveau van 1 tot 15 welke datastroom bij krapte wijkt3GPP, TS 23.501 — Network Slice Area of Service (2026)
  4. 04De 5G-norm voor hulpdiensten volgt de locatie van elke hulpverlener, en bewaart die als de verbinding wegvalt3GPP, TS 22.280: gemeenschappelijke eisen missiekritische diensten (2026)
  5. 05De 5G-portofoon voor hulpdiensten kan heimelijk meeluisteren, ook als het toestel uit lijkt3GPP, TS 22.280: gemeenschappelijke eisen missiekritische diensten (2026)
  6. 06Spoor naar 5G: ProRails GSM-R-contract loopt af in 2032, de FRMCS-specificaties komen pas rond 2029Tweede Kamer, Kamerstuk 33 652, nr. 107, Lijst van vragen en antwoorden over de 22e voortgangsrapportage ERTMS (15 mei 2025)
  7. 07Plan voor de C2000-opvolger (2023): geen eigen radionetwerk, wel de netwerken van operatorsAdviescollege ICT-toetsing, Advies toekomstbestendigheid van missiekritische communicatiesystemen (NOOVA), aan de Tweede Kamer, 9 oktober 2023
  8. 08Terugval bij uitval van C2000: een commerciële push-to-talk-app via het gewone mobiele netTenderNed, Aankondiging gegunde opdracht Push-to-Talk diensten (Politie), TenderNed 272617, 2022
  9. 09Europa laat hulpdiensten kiezen voor een eigen, commercieel of gemengd 5G-netwerk; EU-systeem gepland voor 2030CEPT / ECC, ECC/DEC/(16)02, Harmonised technical conditions and frequency bands for the implementation of Broadband Public Protection and Disaster Relief (BB-PPDR) systems (gewijzigd 8 maart 2019)
Volgend onderwerp
Locatie in 5G

Het 5G-netwerk kan je toestel vinden zonder gps of app, en bij 112 of een tap gaat je privacy-instelling opzij.

Lees verder →

Lees ook

↑ Terug naar 5G