Gratis, betaald met data

Gratis geeft het bedrijf geen vrije hand. Het Hof oordeelde in dezelfde zaak dat een gebruiker van een gratis netwerk er niet op hoeft te rekenen dat zijn gegevens zonder toestemming voor reclame op maat worden gebruikt^[9]. Wie weigert, moet een gelijkwaardig alternatief krijgen, zo nodig tegen een passende vergoeding^[10]. Uit die laatste zin kwam de keuze tussen betalen en toestemming geven. Het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB), het overleg van de Europese privacytoezichthouders, noemt die keuze bij grote platforms in de meeste gevallen geen geldige toestemming^[11]. De Europese Commissie legde Meta in april 2025 een boete op van 200 miljoen euro op grond van de Digital Markets Act (DMA), de Europese wet voor de grootste platforms^[12]. Meta zegde daarna een keuze toe voor minder gepersonaliseerde reclame, vanaf januari 2026^[13]. Of die keuze werkt, wil de Commissie nog zien.

De Ierse toezichthouder liet de AI-training van Meta doorgaan, met voorwaarden en een rapport achteraf^[14]. Meta zelf blijft bij reclame op maat als basis van een gratis internet^[15].

Niet elke ruil is verplicht: de gewone bonuskorting van Albert Heijn krijg je ook zonder persoonsgegevens^[16]. En 83 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder zegt de toegang tot zijn locatie te beperken of te weigeren^[17]. De Amerikaanse rechtsgeleerde Daniel Solove noemt de privacyparadox een denkfout: wie in één situatie deelt, laat daarmee niet zien dat hij privacy onbelangrijk vindt. Hij wil daarom dat de wet de regels stelt, in plaats van het aan de gebruiker over te laten^[18]. Zijn stuk is rechtswetenschap, geen meting.