6G Matrix

Terug via rechter en wet

Burgers kunnen winnen, één zaak tegelijk, en niet altijd voorgoed.

6GIoTIoBNanoAI TwinStaatMilitairIndustrieKapitaalBurger
Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEKWie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTORENWaartoe?5 DOSSIERS · CONTROL
Wie is het

Burgers die nee zeggen, alleen of samen. Een stichting die namens alle gebruikers naar de rechter stapt. Een Oostenrijkse Facebookgebruiker die een klacht indient. Een Britse burger die de politie aanklaagt om gezichtsherkenning op straat. Kiezers die in een referendum tegenstemmen. En gewone gebruikers die een klacht indienen of bezwaar maken. Hun wegen zijn de rechter, de stem, de toezichthouder en het eigen bezwaar.

Hoe het werkt

De rechter. In een collectieve actie van de Data Privacy Stichting oordeelde de rechtbank Amsterdam op 15 maart 2023 dat Facebook tien jaar lang gegevens van Nederlandse gebruikers voor advertenties gebruikte zonder wettelijke grondslag, ook gevoelige gegevens zoals seksuele voorkeur en religie[1]. Volgens de rechtbank lijken daarmee (nagenoeg) alle Nederlandse gebruikers geraakt, terwijl één stichting procedeerde[2]. Op klacht van Max Schrems verklaarde het Hof van Justitie van de EU in 2020 de afspraak ongeldig waarop gegevens van Europeanen naar de VS gingen[3]. Meta kreeg daarna in 2023 in Ierland een boete van 1,2 miljard euro[4]. In het Verenigd Koninkrijk won Ed Bridges in 2020 een zaak tegen live gezichtsherkenning door de politie van Zuid-Wales[5].

De stem. In het referendum van 21 maart 2018 over de nieuwe wet voor de inlichtingendiensten stemde 49,44 procent tegen en 46,53 procent voor[6]. In Genève stemde in 2023 94 procent voor een grondwetswijziging die het individu online beschermt[7]. Neuchâtel volgde in 2024 met ruim negen op de tien stemmen[8].

De toezichthouder. In 2025 kreeg de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) ruim 13.500 klachten en tips, ruim 75 procent meer dan in 2024. De meeste gaan over inzage in en het wissen van je eigen gegevens[9].

Wat 6G en AI toevoegen

Kunstmatige intelligentie (AI) legt het weigeren bij de burger. Toen Meta in mei 2025 begon zijn AI te trainen op openbare berichten en foto's, moest je zelf bezwaar maken[10]. Een Duitse consumentenorganisatie vroeg de rechter in Keulen om de training te verbieden. Het hof wees dat op 23 mei 2025 af[11].

Ook het algoritme van een platform kun je terugduwen. Op verzoek van Bits of Freedom oordeelde de rechter in oktober 2025 dat Facebook en Instagram op onderdelen in strijd waren met de digitaledienstenverordening (DSA)[12]. Een tijdlijn die je zelf koos, sprong steeds terug naar een tijdlijn die het algoritme voor je samenstelde. Het gerechtshof Amsterdam verhoogde op 10 maart 2026 de dwangsommen tot maximaal 10 miljoen euro[12].

6G, de volgende generatie mobiel netwerk, moet volgens de plannen altijd en overal bereik geven[13]. Meer daarover staat bij Altijd online. Daartegenover staat één nieuw recht: in Genève geldt sinds juli 2023 het recht op een leven offline[14]. Wat dat recht in de praktijk oplevert, is nog niet bekend.

Bewijs · 6
01 · FEIT

Een stichting won van Facebook namens Nederlandse gebruikers

In een collectieve actie van de Data Privacy Stichting oordeelde de rechtbank Amsterdam op 15 maart 2023 dat Facebook Ierland onrechtmatig had gehandeld tegenover Nederlandse gebruikers. Tussen 1 april 2010 en 1 januari 2020 verwerkte het bedrijf hun gegevens voor advertenties zonder wettelijke grondslag, ook gevoelige gegevens zoals seksuele voorkeur en religie, deels verkregen door het volgen van surfgedrag buiten Facebook. De rechtbank noemde het ook een oneerlijke handelspraktijk. Over schadevergoeding besliste dit vonnis niet.

«Facebook Ierland beschikte in de relevante periode niet over een dergelijke grondslag. Een rechtsgeldige grondslag ontbrak ook bij de verwerking van bijzondere persoonsgegevens (zoals seksuele voorkeur of religie).»
02 · FEIT

Eén Facebookgebruiker liet de datadeal tussen EU en VS sneuvelen

Max Schrems, een Oostenrijkse Facebookgebruiker, diende een klacht in bij de Ierse toezichthouder tegen de doorgifte van zijn gegevens naar de VS, omdat Amerikaanse overheden er toegang toe hebben. Op 16 juli 2020 verklaarde het Hof van Justitie van de EU (zaak C-311/18, 'Schrems II') het Privacy Shield, de afspraak waarop die doorgifte rustte, ongeldig. Het was de tweede keer: in 2015 had het Hof op zijn klacht ook Safe Harbour ongeldig verklaard.

«However, the Court declares Decision 2016/1250 invalid.»
03 · FEIT

Zijn klacht eindigde in een boete van 1,2 miljard euro voor Meta

De Ierse Data Protection Commission (DPC) stelde op 12 mei 2023 vast dat Meta Ireland na het Schrems II-arrest persoonsgegevens naar de VS bleef sturen in strijd met artikel 46, lid 1, AVG. Op aandringen van de andere Europese toezichthouders, via een besluit van de Europese Raad voor gegevensbescherming, kreeg Meta een boete van 1,2 miljard euro en het bevel de doorgifte binnen vijf maanden te stoppen.

«The decision records that Meta Ireland infringed Article 46(1) GDPR when it continued to transfer personal data from the EU/EEA to the USA following the delivery of the CJEU’s judgment in Data Protection Commissioner v Facebook Ireland Limited and Maximillian Schrems.»
04 · FEIT

Bits of Freedom dwong Meta de gekozen tijdlijn te laten staan

Op verzoek van Bits of Freedom oordeelde de voorzieningenrechter in Amsterdam op 2 oktober 2025 dat Facebook en Instagram op onderdelen in strijd waren met de Digital Services Act. Een door de gebruiker gekozen instelling voor de tijdlijn bleef niet staan: die sprong steeds terug naar een geprofileerd aanbevelingssysteem. Het gerechtshof Amsterdam verhoogde op 10 maart 2026 de dwangsommen tot maximaal 10 miljoen euro, omdat Meta nog niet alle aanpassingen had doorgevoerd.

«De voorzieningenrechter oordeelde dat de manier waarop Facebook en Instagram waren ingericht, op onderdelen in strijd was met de Digital Services Act (DSA).»
05 · FEIT

Genève zette het recht op een leven offline in de grondwet

Sinds de volksstemming van 18 juni 2023 staat in artikel 21A van de grondwet van het Zwitserse kanton Genève het recht op digitale integriteit. Daaronder valt uitdrukkelijk het recht op een leven offline, naast bescherming tegen misbruik van gegevens, veiligheid online en het recht om vergeten te worden. Het artikel geldt sinds 8 juli 2023.

«L'intégrité numérique inclut notamment le droit d'être protégé contre le traitement abusif des données liées à sa vie numérique, le droit à la sécurité dans l'espace numérique, le droit à une vie hors ligne ainsi que le droit à l'oubli.»
06 · FEIT

Het aantal privacyklachten steeg in een jaar met 75 procent

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) ontving in 2025 ruim 13.500 klachten en tips over mogelijke schendingen van de AVG, ruim 75 procent meer dan in 2024. De meeste klachten gingen over rechten die burgers zelf uitoefenen: vooral inzage in en verwijdering van hun gegevens, waarbij een organisatie niet (volledig) aan het verzoek had voldaan.

«In 2025 namen de klachten met ruim 75% toe ten opzichte van 2024. De AP ontving ruim 13.500 klachten en tips over mogelijke schendingen van de AVG.»
Grens en tegengeluid

Winnen is zelden het einde. Na Schrems sloot de Europese Commissie in juli 2023 een nieuwe datadeal met de VS[15]. Een Franse burger vocht die aan en verloor op 3 september 2025 bij het Gerecht van de EU[15]. Het referendum over de inlichtingendiensten was raadgevend: de wet ging op 1 mei 2018 toch in, met zes aanpassingen[16]. Op 5 februari 2020 verklaarde de rechter de wet achter het fraudesysteem SyRI onverbindend[17]. Ruim twee maanden later werd een wet ingediend die samenwerkingsverbanden een grondslag geeft om gegevens te delen, ook door profilering. De Eerste Kamer nam die op 18 juni 2024 aan[18]. Meer over SyRI staat bij Score en poorten.

Over schadevergoeding voor Facebookgebruikers besliste de rechtbank Amsterdam niet[1]. De AP kan de klachten niet bijhouden en kiest: bij beperkte schade richt ze zich op een oplossing, niet op de vraag of de wet is overtreden[19]. En de rechter in Keulen vond de manier van bezwaar maken die Meta bood, eenvoudig genoeg. Wie twijfelt, kan bezwaar maken, schreef het hof[20]. De bescherming hangt dan af van wat elke gebruiker zelf doet.

07 · FEIT

Er kwam een nieuwe datadeal, en deze keer verloor de burger

Na Schrems II sloot de Europese Commissie op 10 juli 2023 een nieuw kader voor doorgifte van gegevens naar de VS, het Data Privacy Framework. De Franse burger en parlementariër Philippe Latombe vocht het aan, onder meer omdat Amerikaanse diensten gegevens in bulk verzamelen. Het Gerecht van de EU wees zijn beroep op 3 september 2025 af: de VS boden op het moment van het besluit een passend beschermingsniveau. Tegen de uitspraak staat hoger beroep bij het Hof van Justitie open, alleen op rechtsvragen.

«The General Court dismisses the action for annulment.»
08 · FEIT

Na het nee in het referendum ging de wet toch in

Het referendum over de Wiv 2017 was raadgevend. Het kabinet woog de uitslag en kondigde zes aanpassingen aan, onder meer over het delen van informatie met buitenlandse diensten, bewaartermijnen en de gerichte inzet van bijzondere bevoegdheden. De wet zelf ging, zoals gepland, op 1 mei 2018 in.

«De Wiv gaat, zoals beoogd, in per 1 mei 2018.»
09 · FEIT

Na SyRI kwam een wet die gegevens delen en profileren regelt

De Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden werd op 24 april 2020 ingediend, ruim twee maanden nadat de rechter de SyRI-wetgeving onverbindend had verklaard. De Eerste Kamer nam de wet op 18 juni 2024 aan. Volgens de samenvatting van de Eerste Kamer geeft de wet bestuursorganen en private partijen die samenwerken tegen fraude en georganiseerde criminaliteit een grondslag om persoonsgegevens systematisch te delen, ook door profilering. Welke samenwerkingsverbanden eronder vallen, regelt een algemene maatregel van bestuur.

«Met dit voorstel wordt voorzien in een juridische grondslag om persoonsgegevens systematisch te delen en te verwerken, waaronder door profilering.»
10 · FEIT

De toezichthouder kan de klachten niet bijhouden en kiest

Door de stijging van het aantal klachten kan de AP niet iedereen op tijd een passende reactie geven. De toezichthouder schrijft dat hij scherpe keuzes maakt: bij beperkte impact of een al beëindigde overtreding richt de AP zich vaak op het oplossen van het probleem, niet op de vraag of de wet is overtreden.

«Daarom moet de AP scherpe keuzes maken in de klachtafhandeling. Is de impact beperkt, is de overtreding al beëindigd of is er sprake van een ander conflict tussen partijen? Dan kiest de AP er vaak voor om te focussen op het oplossen van het probleem en niet op de vraag of er sprake is van een overtreding of niet.»
11 · FEIT

Een Duitse rechter legde het weigeren bij elke gebruiker zelf

Het Oberlandesgericht Köln vond het bezwaarrecht dat Meta bood voldoende: een termijn van ongeveer zes weken was genoeg, en het bezwaar was volgens het hof voor een gemiddelde gebruiker eenvoudig. Het hof erkende dat de vraag technisch lastig is, maar wie twijfelt, kan bezwaar maken. De bescherming hing zo af van wat elke gebruiker zelf deed.

«Bei verbleibenden Zweifeln steht es jedem Nutzer aber frei, den Widerspruch auszuüben.»
Wie zit erachter · 3
Stemmen
01 · STEM

Edward Snowden

NSA-klokkenluider · Permanent Record · Citizenfour

«We don't have to give up privacy to have good government, we don't have to give up liberty to have security.»
02 · STEM

Max Schrems

Oostenrijks jurist, oprichter van noyb, eiser in Schrems I en Schrems II

«We need US surveillance reform. The Court has clarified that there cannot be any transfer of data in violation of EU law.»
03 · STEM

Max Schrems

Oostenrijks jurist, oprichter van noyb, eiser in Schrems I en Schrems II

«It took us ten years of litigation against the Irish DPC to get to this result.»
Bronnen bij de tekst
  1. 01De rechter: Facebook gebruikte tien jaar lang gegevens zonder grondslagRechtbank Amsterdam, Rb Amsterdam, DPS tegen Facebook (2023)
  2. 02Eén stichting procedeerde, (nagenoeg) alle Nederlandse gebruikers telden meeRechtbank Amsterdam, Rb Amsterdam, DPS tegen Facebook (2023)
  3. 03Eén Facebookgebruiker liet de datadeal tussen EU en VS sneuvelenHof van Justitie van de EU, HvJ EU, persbericht Schrems II (2020)
  4. 04De klacht van Schrems eindigde in een boete van 1,2 miljard voor MetaData Protection Commission (Ierland), DPC: einde onderzoek naar Meta Ireland (2023)
  5. 05Bridges: LFR niet ‘in accordance with the law’Court of Appeal (England & Wales), R (Bridges) v Chief Constable of South Wales Police [2020] EWCA Civ 1058
  6. 06Bij het referendum over de 'sleepwet' stemde de meerderheid tegenRijksoverheid, Kabinet scherpt Wiv 2017 aan (nieuwsbericht, 6 april 2018)
  7. 0794 procent van de kiezers in Genève stemde voor digitale integriteitRépublique et canton de Genève, Genève, volksstemming 18 juni 2023: uitslag
  8. 08Neuchâtel volgde: ruim negen op de tien stemden voor een offline levenConseil d'État de la République et Canton de Neuchâtel, Neuchâtel: validatie volksstemming 24 nov 2024
  9. 09In 2025 dienden ruim 13.500 mensen een privacyklacht in, 75 procent meerAutoriteit Persoonsgegevens, AP: Rapportage klachten 2025 (2026)
  10. 10Wie geen bezwaar maakte, gaf Meta al zijn openbare posts voor AIAutoriteit Persoonsgegevens, AP: laatste kans om bezwaar te maken bij Meta (2025)
  11. 11Een Duitse rechter liet Meta's AI-training op gebruikersposts doorgaanOberlandesgericht Köln, OLG Köln, KI-Training Meta (2025)
  12. 12Bits of Freedom dwong Meta de keuze voor de tijdlijn te respecterenGerechtshof Amsterdam, Hof Amsterdam: dwangsommen tot 10 miljoen voor Meta (2026)
  13. 13De 6G-norm wil diensten altijd en overalITU-R, Recommendation ITU-R M.2160-0 — IMT for 2030 and beyond (2023)
  14. 14Genève zette het recht op een offline leven in de grondwetRépublique et canton de Genève, Grondwet van Genève, art. 21A (2023)
  15. 15Een nieuwe datadeal, en deze keer verloor de burgerGerecht van de EU, Gerecht EU, persbericht Latombe (2025)
  16. 16Na het nee ging de wet toch in, met zes aanpassingenRijksoverheid, Kabinet scherpt Wiv 2017 aan (nieuwsbericht, 6 april 2018)
  17. 17Rechter: SyRI-wet in strijd met het EVRMRechtbank Den Haag, SyRI-wetgeving in strijd met het EVRM (2020)
  18. 18Na SyRI kwam een kaderwet die profilering door samenwerkingsverbanden regeltEerste Kamer der Staten-Generaal, Eerste Kamer: Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (2024)
  19. 19De toezichthouder kan de klachten niet bijhouden en kiestAutoriteit Persoonsgegevens, AP: Rapportage klachten 2025 (2026)
  20. 20De rechter legde het weigeren bij de gebruiker zelfOberlandesgericht Köln, OLG Köln, KI-Training Meta (2025)
Volgend dossier
Digitale identiteit

Een digitale identiteit is het bewijs wie je bent, in een register of in een app op je telefoon. Banken, grenzen en platforms vragen steeds vaker om dat bewijs. Zonder het kom je er niet in.

Lees verder →

Lees ook

↑ Terug naar Burger