6G Matrix

Nergens ongevolgd

Ook wie zelf niets deelt, wordt gevolgd via wat anderen delen.

6GIoTIoBNanoAI TwinStaatMilitairIndustrieKapitaalBurger
Wat komt er?5 DOSSIERS · TECHNIEKWie trekt eraan?5 DOSSIERS · ACTORENWaartoe?5 DOSSIERS · CONTROL
Wie is het

Jij, als de ander. Je staat in het adresboek van vrienden, op de foto's van familie, in beeld van de deurbel aan de overkant en in de locaties die een app zonder je medeweten doorverkoopt. Wat jij deelt, bepaal je zelf. Wat anderen over jou delen, niet.

Hoe het werkt

Er zijn drie routes. De eerste is de app. Nieuwszender BNR onthulde in januari 2025 dat locaties uit ruim honderd Nederlandse apps te koop werden aangeboden, onder meer uit Buienalarm. Ze kwamen waarschijnlijk uit de veiling achter advertenties in apps[1]. Namen staan er niet in. Toch vond BNR al in 2024 in een eerder bestand wie bij de stippen hoorde, door slaapplekken te koppelen aan het Kadaster en werkplekken aan LinkedIn[2]. Al in 2013 bleek uit onderzoek naar telefoongegevens dat vier plekken met een tijdstip genoeg zijn om 95 procent van de mensen te herkennen[3].

De tweede is het adresboek. Wie in WhatsApp zijn contacten deelt, stuurt ook de nummers mee van mensen die WhatsApp niet gebruiken[4]. WhatsApp schrijft dat zelf in zijn privacybeleid. De niet-gebruiker krijgt geen keuze[5].

De derde is de foto of de camera van een ander. Het Amerikaanse bedrijf Clearview haalt foto's van internet en zet elk gezicht om in een code. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) gaf het in 2024 een boete van 30,5 miljoen euro[6]. Ook foto's van Nederlandse websites zaten in de database[7]. En dichter bij huis: volgens de AP kan de buurman met zijn deurbelcamera bijhouden wanneer je thuiskomt en wie er op bezoek komt[8]. Waarom mensen die camera ophangen, staat bij Zelf ingeplugd.

Wat 6G en AI toevoegen

Kunstmatige intelligentie (AI) maakt van losse sporen een profiel. Een onderzoeker liet in 2017 zien dat wat je contacten delen, kan verraden wat jij nooit deelde, zoals je seksuele voorkeur[9]. In 2019 bleek dat de berichten van acht of negen contacten iemand bijna net zo voorspelbaar maken als zijn eigen berichten. Zo kan er een profiel ontstaan van iemand die het platform nooit gebruikt[10].

De camera verhuist ook naar het gezicht. Bij slimme brillen weten omstanders vaak niet dat ze worden gefilmd, schrijft het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB)[11]. 6G, de volgende generatie mobiel netwerk, moet ook zelf de omgeving kunnen meten, ook dingen die niet verbonden zijn[12]. Dat zou er nog een spoor bij leggen, ook van wie geen telefoon bij zich heeft. Dat staat bij Nooit offline en is nog verwachting. Voor verbonden apparaten, zoals je eigen telefoon, noemt de Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU) als onderzoeksdoel voor 6G een plaatsbepaling tot op 1 tot 10 centimeter[13].

Bewijs · 6
01 · FEIT

Locaties uit honderd Nederlandse apps, ook Buienalarm, waren te koop

BNR onthulde op 15 januari 2025, samen met onder meer netzpolitik.org, Bayerischer Rundfunk, WIRED en Le Monde, dat locatiegegevens uit ruim honderd Nederlandse apps te koop werden aangeboden, waaronder Buienalarm (volgens de maker vijf miljoen regelmatige gebruikers). De Amerikaanse handelaar Datastream Group (nu Datasys) gaf via de Berlijnse marktplaats Datarade een gratis proefbestand weg: alle locaties van één dag in juli 2024, gekoppeld aan reclame-ID's. De gegevens kwamen waarschijnlijk uit realtime bidding, het veilingsysteem van advertenties. De appmakers zeggen niet te weten hoe de gegevens daar terechtkwamen; Datastream reageerde niet.

«Locatiegegevens vergaard door ruim honderd Nederlandse apps staan online te koop. Het gaan en staan van hun miljoenen gebruikers is zonder hun medeweten te volgen.»
02 · FEIT

Zonder naam toch herkenbaar, via het Kadaster en LinkedIn

BNR kreeg in januari 2024 van datahandelaren via Datarade meer dan 80 gigabyte aan locatiegegevens van Nederlandse telefoons, zonder telefoonnummers maar met een reclame-ID per toestel. In de proefbestanden van Datastream zaten ruim vier miljoen unieke ID's; een abonnement kostte vanaf 2.000 dollar per maand. Door slaapplekken te koppelen aan het Kadaster en werkplekken aan LinkedIn, wist BNR mensen te identificeren, onder wie een hoge legerofficier, een projectmanager en een scheidsrechter. Die schrokken toen ze hoorden dat ze minstens een maand waren gevolgd.

«Door slaapplaatsen te koppelen aan gegevens uit openbare registers, zoals het Kadaster, en werkplekken aan LinkedIn-profielen, wist BNR behalve de officier van de landmacht onder meer een projectmanager uit Alphen aan den Rijn en een scheidsrechter uit het amateurvoetbal te identificeren.»
03 · FEIT

Wie geen WhatsApp heeft, staat er toch in via andermans adresboek

Wie in WhatsApp de contactenfunctie aanzet, stuurt alle telefoonnummers uit zijn adresboek naar WhatsApp, ook die van mensen die WhatsApp niet gebruiken. WhatsApp bewaart van die niet-gebruikers een versleutelde waarde, gekoppeld aan de nummers van de gebruikers die hen in hun adresboek hebben. Het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB) stelde in zijn bindend besluit van 28 juli 2021 dat vrijwel elke gebruiker minstens één niet-gebruiker in zijn contacten heeft.

«considering that WhatsApp IE processes all the phone numbers that are contacts of the user that enables the Contact Feature, the EDPB notes that it is highly likely that a user will have at least one non-user phone number as a contact»
04 · FEIT

Acht of negen contacten verraden je bijna net zo goed als jijzelf

Onderzoekers van de University of Vermont en de University of Adelaide maten in Nature Human Behaviour (januari 2019) hoeveel je uit iemands contacten kunt afleiden. Met de berichten van acht tot negen contacten op Twitter was iemand ongeveer even voorspelbaar als met zijn eigen berichten, en 95 procent van wat te voorspellen viel, kwam al uit de contacten. Volgens de auteurs kan zo een profiel ontstaan van iemand die het platform helemaal niet gebruikt.

«Our results have distinct privacy implications: information is so strongly embedded in a social network that, in principle, one can profile an individual from their available social ties even when the individual forgoes the platform completely.»
05 · FEIT

Staat er een foto van je online, dan kan Clearview je herkennen

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) legde het Amerikaanse bedrijf Clearview AI op 3 september 2024 een boete op van 30,5 miljoen euro, plus dwangsommen tot ruim 5 miljoen euro. Clearview schraapt foto's van internet en heeft een database met ruim 30 miljard foto's van mensen, ook van Nederlanders, die het omzet in een biometrische code per gezicht. Dat gebeurt zonder dat de mensen op die foto's het weten of toestemming gaven. De AP waarschuwde dat ook het gebruiken van Clearview verboden is.

«Staat een foto van jou op internet – en voor wie geldt dat niet? – dan kun je in de database van Clearview terechtkomen en worden gevolgd.»
06 · FEIT

De buurman ziet via zijn deurbel wanneer je thuiskomt

AP-vicevoorzitter Monique Verdier zegt dat een deurbelcamera mensen een veiliger gevoel kan geven, maar dat buren zich bespied voelen. De AP noemt de groei van het aantal deurbelcamera's explosief en ziet dat veel camera's verkeerd zijn ingesteld. Functies als gezichtsherkenning, nachtzicht en geluidsopname maken de inbreuk groter, en de beelden worden mogelijk opgeslagen in de Verenigde Staten of China.

«Mensen voelen zich nu bespied als de buurman via zijn deurbelcamera precies kan bijhouden wanneer je thuiskomt en wie er allemaal op bezoek komt.»
Grens en tegengeluid

Rechters en toezichthouders trekken grenzen. Het Hof van Justitie van de EU oordeelde in 2014 dat een camera aan een huis die ook de openbare weg filmt, niet meer privé is: dan geldt de privacywet[14]. In december 2025 liet de rechter in Den Haag een deurbelcamera weghalen die de achterkant en de tuin van de buurman filmde[15]. Over WhatsApp besliste het EDPB in 2021 dat ook de lijst van niet-gebruikers persoonsgegevens bevat. Daarna kreeg WhatsApp van de Ierse toezichthouder een boete van 225 miljoen euro[16]. WhatsApp zei dat er nul risico is dat die nummers te herleiden zijn[17]. De AP rekende voor dat alle 54 miljoen Nederlandse mobiele nummers in ongeveer drie minuten terug te rekenen zijn[18]. In Noorwegen kreeg advertentiebedrijf Xandr in oktober 2026 een boete van 8,6 miljoen euro, omdat het leunde op de toestemming die de datingapp Grindr vroeg, en die was ongeldig[19].

De grenzen hebben gaten. Clearview zegt niet onder de Europese privacywet te vallen[20]. Het kabinet vindt de handel in locaties onwenselijk, maar laat het optreden aan de AP[21]. In de Verenigde Staten gold het eerste verbod op het verkopen van locaties voor één handelaar, en alleen voor gevoelige plekken zoals klinieken en gebedshuizen[22]. En wie familie of vrienden filmt voor eigen gebruik, valt helemaal buiten de privacywet[11].

07 · FEIT

Het Hof: een thuiscamera die de straat filmt, is niet privé

Het Hof van Justitie van de EU oordeelde op 11 december 2014 in de zaak Ryneš over een Tsjechische man die een camera aan zijn huis hing om zijn gezin te beschermen. Omdat die camera ook de openbare weg filmde, viel dat niet onder de uitzondering voor puur persoonlijk of huishoudelijk gebruik, en gold de privacywet. Het Hof voegde eraan toe dat het belang van de bewoner, zoals het beschermen van zijn eigendom, wel kan meewegen.

«Voor zover het gebruik van een videobewakingssysteem, zoals dat in het hoofdgeding, de openbare ruimte bestrijkt – zelfs gedeeltelijk – en hierdoor buiten de privésfeer geraakt van degene die door middel van dit systeem gegevens verwerkt, kan het niet worden beschouwd als een activiteit die met uitsluitend „persoonlijke of huishoudelijke doeleinden” wordt verricht in de zin van artikel 3, lid 2, tweede streepje, van richtlijn 95/46.»
08 · FEIT

De rechter liet een deurbelcamera weghalen die de buurman filmde

De voorzieningenrechter in Den Haag oordeelde op 16 december 2025 dat een deurbelcamera die de achterkant van de woning en de tuin van de buurman in beeld bracht, een ongerechtvaardigde inbreuk op zijn privacy maakte. De eigenaar wilde zien wie haar tuin betrad en voelde zich onveilig; dat woog niet op tegen de inbreuk, omdat de camera al opnam zodra iemand de voortuin betrad en de beelden kon opslaan. De camera moest weg, op straffe van een dwangsom. Een verbod op nieuwe camera's wees de rechter af.

«De deurbelcamera van gedaagde maakt in de huidige positie in combinatie met de huidige opnamemogelijkheden een ongerechtvaardigde inbreuk op de privacy van eiser. Gedaagde moet de deurbelcamera daarom verwijderen.»
09 · FEIT

Ook de lijst van wie geen WhatsApp heeft, is persoonsgegevens

De Ierse toezichthouder wilde de versleutelde nummers van niet-gebruikers niet meer als persoonsgegevens behandelen. Andere toezichthouders, onder wie de Nederlandse AP, maakten bezwaar. Het EDPB besliste op 28 juli 2021 dat de lijst wél persoonsgegevens bevat: het netwerk van verbindingen tussen gebruikers en niet-gebruikers maakt mensen herkenbaar. De Ierse Data Protection Commission legde WhatsApp daarna een boete op van 225 miljoen euro.

«the EDPB concludes that the table of lossy hashes together with the associated users’ phone numbers as Non-User List constitutes personal data»
10 · FEIT

WhatsApp: die nummers zijn niet terug te rekenen

WhatsApp verdedigde zich bij het EDPB met de stelling dat de versleutelde nummers van niet-gebruikers niet terug te rekenen zijn, en dat een eventueel risico onder wat de wet aanvaardbaar vindt blijft. Volgens WhatsApp verwerkt het die nummers alleen als 'verwerker' namens de gebruiker, en hooguit een paar seconden. Het EDPB volgde dat niet: het vond de kans om mensen te herkennen te groot om de gegevens anoniem te noemen.

«there is zero risk of re-identifying the original phone numbers from which they were generated»
11 · FEIT

Filmt een vriend je voor zichzelf, dan geldt de privacywet niet

Het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB) nam op 13 oktober 2026 een verklaring aan over slimme brillen met camera en microfoon. Omstanders weten vaak niet dat ze worden gefilmd. Wie zijn opnames op een openbaar account zet, valt onder de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Wie familie of vrienden filmt voor privégebruik, niet: dan geldt de huishoudelijke uitzondering. Wel kunnen het strafrecht, het burgerlijk recht en het arbeidsrecht gelden, en de fabrikant blijft zelf verantwoordelijk.

«However, if the user shares a photo or records a video of family members or friends, or if they use the device for personal translation purposes in a private context, this would be considered a purely personal activity for which the GDPR would not apply (household exemption).»
12 · FEIT

Kabinet: handel onwenselijk, de toezichthouder moet beslissen

Na de onthulling van BNR en een artikel van Follow the Money schreef het kabinet op 26 juni 2024 aan de Tweede Kamer dat het onwenselijk is als persoonsgegevens in strijd met de wet worden verhandeld. Het wees naar de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en naar de Autoriteit Persoonsgegevens, die per geval beoordeelt of wordt opgetreden. Over Datarade sprak de minister met de Duitse staatssecretaris van Justitie; het gesprek liep op ambtelijk niveau door. Een jaar later meldde BNR dat er nauwelijks iets veranderd was.

«Wij vinden het onwenselijk als persoonsgegevens in strijd met het gegevensbeschermingsrecht worden verwerkt en online verhandeld.»
Wie zit erachter · 3
Spiegels
Bronnen bij de tekst
  1. 01Locaties uit honderd Nederlandse apps, ook Buienalarm, te koopBNR Nieuwsradio, BNR: locatiegegevens Buienalarm te koop (2025)
  2. 02Zonder naam toch herkenbaar: BNR vond wie bij de stippen hoordeBNR Nieuwsradio, BNR: Nederlandse telefoons online te volgen (2024)
  3. 03Vier plekken en tijdstippen verraden wie je bentScientific Reports / de Montjoye et al., De Montjoye e.a.: Unique in the Crowd (2013)
  4. 04Wie WhatsApp niet heeft, staat er toch in via andermans adresboekEDPB, EDPB: bindend besluit 1/2021 over WhatsApp
  5. 05WhatsApp vraagt je adresboek, ook de nummers van anderenWhatsApp, WhatsApp: privacybeleid EER (2026)
  6. 06Staat er een foto van je online, dan kan Clearview je volgenAutoriteit Persoonsgegevens, AP: boete voor Clearview (2024)
  7. 07Clearview haalde foto's van Nederlanders van .nl-sitesAutoriteit Persoonsgegevens, AP: boetebesluit Clearview AI (2024)
  8. 08De AP: de buurman ziet via zijn deurbel wanneer je thuiskomtAutoriteit Persoonsgegevens, AP: camera van de buren grote ergernis (2025)
  9. 09Onderzoek: wat je vrienden delen, voorspelt wat jij verzwijgtScience Advances / Garcia, Garcia: schaduwprofielen (Science Advances 2017)
  10. 10Acht contacten verraden je bijna net zo goed als jijzelfNature Human Behaviour / Bagrow et al., Bagrow e.a.: voorspellen via contacten (2019)
  11. 11Filmt een vriend je met zijn slimme bril, dan geldt de AVG nietEDPB, EDPB: verklaring over slimme brillen (2026)
  12. 12IMT-2030: sensing als dienstITU-R, Recommendation ITU-R M.2160-0 — IMT for 2030 and beyond (2023)
  13. 136G-onderzoeksdoel is plaatsbepaling tot op 1 tot 10 centimeterITU-R, Recommendation ITU-R M.2160-0 — IMT for 2030 and beyond (2023)
  14. 14Het Hof: een thuiscamera die de straat filmt, is niet privéHof van Justitie van de EU, HvJ EU, Ryneš (C-212/13, 2014)
  15. 15De rechter liet een deurbelcamera weghalen die de buurman filmdeRechtbank Den Haag, Rb Den Haag, deurbelcamera moet weg (2025)
  16. 16Europese toezichthouders: ook die lijst van niet-gebruikers is privéEDPB, EDPB: bindend besluit 1/2021 over WhatsApp
  17. 17WhatsApp: er is nul risico dat die nummers te herleiden zijnEDPB, EDPB: bindend besluit 1/2021 over WhatsApp
  18. 18De AP: alle Nederlandse nummers terugrekenen kost drie minutenEDPB, EDPB: bindend besluit 1/2021 over WhatsApp
  19. 19Noorwegen beboet advertentiebedrijf dat Grindr-gegevens kreegEDPB / Datatilsynet, Datatilsynet: boete voor Xandr (2026)
  20. 20Clearview: wij vallen niet onder de Europese privacywetAutoriteit Persoonsgegevens, AP: boetebesluit Clearview AI (2024)
  21. 21Het kabinet vindt de handel onwenselijk, maar laat het aan de APTweede Kamer, Kamerbrief 32761-303: handel in advertentiegegevens (2024)
  22. 22Het eerste verbod geldt alleen voor gevoelige plekkenFTC, FTC: verbod voor X-Mode en Outlogic (2024)
Volgend onderwerp
Geen witte zones meer

Het plan is overal bereik, ook op de laatste plekken zonder netwerk.

Lees verder →

Lees ook

↑ Terug naar Burger